ગુજરાતના ગીર જંગલમાં વસતા એશિયાઈ સિંહોમાં ફરી એકવાર બબેસિઓસિસ નામના જીવલેણ રોગચાળાનો ખતરો જોવા મળી રહ્યો છે. આ રોગચાળાને કારણે સિંહોના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર પડી રહી છે અને વનવિભાગે તાત્કાલિક પગલાં લઈને પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવા પ્રયાસ શરૂ કર્યો છે. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર, બે સિંહોના મોત આ રોગચાળાને કારણે થયા હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

વનવિભાગે સતર્કતા દાખવતા તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરીને 17 સિંહોને આઇસોલેટ કર્યા છે. આ સિંહોમાં બબેસિઓસિસ જેવા લક્ષણો જોવા મળ્યા હતા અને તેમને વિશેષ દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. આ પગલું રોગના વધુ ફેલાવાને અટકાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
 

શું છે બબેસિઓસિસ અને કેમ છે જોખમી?

બબેસિઓસિસ એક પરોપજીવી (parasite) દ્વારા થતો રોગ છે, જે ખાસ કરીને લોહીની કોશિકાઓને અસર કરે છે. આ રોગ ચેપગ્રસ્ત ટીક (ticks) દ્વારા ફેલાય છે. સિંહો જેવા જંગલી પ્રાણીઓમાં આ રોગ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે અને સમયસર સારવાર ન મળે તો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

ગીર વિસ્તારમાં અગાઉ પણ આ રોગચાળાની અસર જોવા મળી ચૂકી છે. વર્ષ 2020માં બબેસિઓસિસના કારણે 20 કરતાં વધુ એશિયાઈ સિંહોના મોત થયા હતા. તે સમયે પણ વનવિભાગે મોટાપાયે સારવાર અને મોનિટરિંગ કામગીરી હાથ ધરી હતી.
 

અગાઉના રોગચાળાનો ઈતિહાસ

ગીરના સિંહો માટે રોગચાળો નવી બાબત નથી. વર્ષ 2018માં કેનાઇન ડિસ્ટેમ્પર વાયરસ (CDV) નામના ગંભીર રોગચાળાએ સિંહોની વસ્તીને મોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. તે સમયે લગભગ 30 જેટલા સિંહોના મોત થયા હતા. આ રોગચાળા સાથે કેટલાક કેસોમાં બબેસિઓસિસ પણ જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની હતી.

વનવિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આવા રોગચાળા ઘણી વખત એકસાથે અનેક ચેપના કારણે વધુ ખતરનાક બની જાય છે, જે વન્યજીવન માટે મોટી ચિંતા છે.
 

 

હાલની સ્થિતિ અને સરકારની કાર્યવાહી

હાલની સ્થિતિને લઈને રાજ્ય સરકાર પણ સક્રિય થઈ છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ગાંધીનગરમાં ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક બોલાવીને સમગ્ર પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી છે. સરકારનું કહેવું છે કે પરિસ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે અને સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.

વન અને પર્યાવરણ મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યાર સુધી માત્ર બે સિંહોના મોત બબેસિઓસિસના કારણે શંકાસ્પદ માનવામાં આવ્યા છે. બાકીના મૃત્યુના કારણો અલગ હોવાનું કહેવાય છે, જેમાં કેટલાક કેસોમાં સિંહો વચ્ચેના સંઘર્ષ (conflict) અથવા અન્ય કુદરતી કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે.
 

પશુચિકિત્સકોની અછતથી વધી ચિંતા

આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે વધુ એક સમસ્યા સામે આવી છે. ગીર વિસ્તારમાં ફરજ બજાવતા નવ કોન્ટ્રેક્ટ આધારિત પશુચિકિત્સકોએ રાજીનામું આપી દીધું છે. તેમનો આરોપ છે કે કાયમી ભરતીના નિયમો તેમની કારકિર્દી માટે હાનિકારક છે.

તેમણે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ આગામી 14 જૂનથી વનવિભાગ સાથે કામ નહીં કરે. આવી સ્થિતિમાં સિંહોની સારવાર અને તાત્કાલિક સારવાર વ્યવસ્થા પર પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું થયું છે. રોગચાળાની સંભાવના વચ્ચે નિષ્ણાત ડોક્ટરોની અછત વનવિભાગ માટે મોટી પડકારરૂપ બની શકે છે.
 

સિંહોની સુરક્ષા માટે તાત્કાલિક પગલાં જરૂરી

વનવિભાગે તમામ રેન્જમાં મોનિટરિંગ વધાર્યું છે અને શંકાસ્પદ સિંહોની સતત તપાસ ચાલી રહી છે. રોગચાળાને વધુ ફેલાતો અટકાવવા માટે ટીક નિયંત્રણ, લોહી પરીક્ષણ અને અલગ રાખવાની પ્રક્રિયા તેજ કરવામાં આવી છે.

વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે જો શરૂઆતના તબક્કામાં જ નિયંત્રણ મેળવી લેવામાં આવે તો મોટા નુકસાનને ટાળી શકાય છે. નહિતર ગીરના સિંહોની વસ્તી માટે ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

ગીરના સિંહો ભારતની અમૂલ્ય કુદરતી ધરોહર છે. બબેસિઓસિસ જેવા રોગચાળાનો ખતરો ફરીથી ઉભો થયો છે, જે ચિંતાજનક છે. બે સિંહોના મોતની શંકા અને 17 સિંહોના આઇસોલેશનથી પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સ્પષ્ટ થાય છે. સરકાર અને વનવિભાગ માટે હવે સૌથી મોટો પડકાર ઝડપથી નિયંત્રણ મેળવવાનો અને સિંહોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.