24 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે રાજ્યનું સત્તાવાર નામ ‘કેરળ’માંથી ‘કેરળમ’ કરવાની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી માંગને મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણય માત્ર શબ્દબદલ નહીં, પરંતુ ભાષાકીય ઓળખ અને સાંસ્કૃતિક આત્મગૌરવની સ્વીકૃતિ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. ચાલો જાણીએ કે ‘કેરળમ’ નામ પાછળની ઐતિહાસિક યાત્રા શું છે અને એક સમયના શક્તિશાળી ત્રાવણકોર રજવાડાનું શું થયું.
 

1) નામ બદલાવનો નિર્ણય કેમ લેવાયો?

મલયાલમ ભાષામાં રાજ્યને પરંપરાગત રીતે ‘કેરળમ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જ્યારે અંગ્રેજી અને બંધારણીય દસ્તાવેજોમાં ‘Kerala’ શબ્દ પ્રચલિત હતો. રાજ્ય વિધાનસભાએ 2023 અને 2024માં સર્વસંમતિથી ઠરાવો પસાર કરી કેન્દ્ર સરકારને નામ બદલવાની વિનંતી કરી હતી. મુખ્યમંત્રી પિનરાઈ વિજયનના નેતૃત્વમાં આ માંગ મજબૂત બની. દલીલ એવી હતી કે સ્થાનિક ભાષાના મૂળ ઉચ્ચાર અને પ્રામાણિકતા જાળવવી જરૂરી છે. ‘Kerala’ અંગ્રેજીકૃત સ્વરૂપ ગણાતું હોવાથી ‘Keralam’ને બંધારણીય માન્યતા આપવાની માંગ ઉઠી.
 

2) આઝાદી પછીની સ્થિતિ: ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો વિસ્તાર

1947માં ભારત આઝાદ થયું ત્યારે આજનો કેરળ વિસ્તાર ત્રણ અલગ ભાગોમાં હતો—

• મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી હેઠળનો ‘મલબાર’ જિલ્લો,
• ‘કોચીન’ રજવાડું,
• અને શક્તિશાળી ‘ત્રાવણકોર’ રજવાડું.

દેશભરના 565 જેટલા રજવાડાંઓને ભારતીય સંઘમાં ભેળવવાનો ઐતિહાસિક કાર્ય ગૃહમંત્રી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે પાર પાડ્યો. કોચીન સરળતાથી ભારતમાં ભળી ગયું, જ્યારે ત્રાવણકોરે શરૂઆતમાં સ્વતંત્ર રહેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.
 

3) ત્રાવણકોરનું સ્વતંત્રતાનું સ્વપ્ન

ત્રાવણકોરના મહારાજા ચિથિરા થિરુનલ બલરામ વર્મા અને તેમના દીવાન સી. પી. રામાસ્વામી અય્યરના પ્રભાવ હેઠળ ત્રાવણકોરે આરંભે સ્વતંત્ર દેશ તરીકે રહેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંતુ વાટાઘાટો અને રાજકીય દબાણ બાદ અંતે તે પણ ભારતીય સંઘમાં જોડાયું. 1 જુલાઈ, 1949ના રોજ ત્રાવણકોર અને કોચીનનું વિલિનીકરણ કરી ‘ત્રાવણકોર-કોચીન’ રાજ્ય રચાયું, જેને ‘થિરુ-કોચી’ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
 

4) ઐક્ય કેરળ ચળવળ અને ભાષાકીય રાજ્યની માંગ

આઝાદી પછી સમગ્ર દેશમાં ભાષાના આધારે રાજ્યોની રચનાની માંગ ઉઠી. કેરળમાં ‘ઐક્ય કેરળ ચળવળ’નો ઉદ્દેશ્ય તમામ મલયાલમ ભાષી વિસ્તારોને એક રાજ્યમાં જોડવાનો હતો. 1956ના રાજ્ય પુનર્ગઠન અધિનિયમ (States Reorganization Act) હેઠળ આ માંગ સ્વીકારાઈ. 1 નવેમ્બર, 1956ના રોજ આધુનિક કેરળ રાજ્ય અસ્તિત્વમાં આવ્યું.

નવી રચનામાં મલબાર જિલ્લો અને દક્ષિણ કેનેરાનો કાસરગોડ તાલુકો ઉમેરાયો, જ્યારે કન્યાકુમારી અને શેનકોટ્ટાઈ જેવા તમિલભાષી વિસ્તારો મદ્રાસ રાજ્ય (હવે તમિલનાડુ)માં જોડાયા. આમ, ભાષાકીય એકતાના આધારે કેરળનું સ્વરૂપ નિર્ધારિત થયું.
 

5) ત્રાવણકોરનો વારસો અને પ્રગતિશીલ પરંપરા

ત્રાવણકોર ઐતિહાસિક રીતે પ્રગતિશીલ રજવાડું ગણાતું હતું. 18મી સદીમાં માર્તાંડ વર્માએ ડચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીને કોલાચેલના યુદ્ધમાં હરાવી શક્તિ પ્રદર્શિત કરી હતી. 1936માં મંદિર પ્રવેશ ઘોષણા (Temple Entry Proclamation) દ્વારા નીચલી જાતિના લોકોને મંદિરોમાં પ્રવેશનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો—આ એક ઐતિહાસિક સામાજિક સુધારો હતો. ચિથિરા થિરુનલને ‘ત્રાવણકોરના ઔદ્યોગિકીકરણના પિતા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે તેમના શાસનમાં ત્રાવણકોર બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના સૌથી સમૃદ્ધ રજવાડાંઓમાંનું એક હતું.

1956 પછી રાજપ્રમુખનું પદ નાબૂદ થઈ રાજ્ય સંપૂર્ણ લોકશાહી માળખામાં કાર્યરત બન્યું. ત્રાવણકોરની શાહી ઓળખ લોકતંત્રમાં ભળી ગઈ, પરંતુ તેનો સાંસ્કૃતિક વારસો આજે પણ કેરળમાં જીવંત છે—શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિર અને અન્ય ઐતિહાસિક સ્થળો એનો સાક્ષી છે.
 

6) નામ બદલાયું, ઓળખ યથાવત

‘કેરળ’થી ‘કેરળમ’ સુધીની યાત્રા માત્ર નામ પરિવર્તન નથી; તે ભાષાકીય ગૌરવ અને સાંસ્કૃતિક અસ्मિતાની પુનઃસ્થાપના છે. ત્રાવણકોર અને કોચીન જેવા રજવાડાંઓનું રાજકીય અસ્તિત્વ ભલે સમાપ્ત થયું હોય, તેમનો ઇતિહાસ અને વારસો આજના કેરળના પાયામાં જડાયેલો છે.

કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયથી હવે ‘કેરળમ’ નામને બંધારણીય માન્યતા મળશે—જે ભારતની વિવિધતા, ભાષાકીય સમૃદ્ધિ અને સંઘીય ભાવનાનું પ્રતિક છે.