ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહેલી ટ્રેડ ડીલ હવે ભારત માટે ઐતિહાસિક સાબિત થઈ છે. અમેરિકાએ એકસાથે બે મોટા નિર્ણયો લઈ ભારતને ‘ડબલ ગુડ ન્યૂઝ’ આપી છે. આ નિર્ણયો હેઠળ ભારતીય ઉત્પાદનો પર લાગતો ટેરિફ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર સ્પર્ધામાં ભારતને મોટી બઢત મળી છે. આ પગલાંથી ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો ભારતથી પાછળ રહી ગયા છે.

અમેરિકા દ્વારા ભારતીય ઉત્પાદનો પરનો બેઝિક ટેરિફ 25 ટકાથી ઘટાડીને 18 ટકા કરવામાં આવ્યો છે. સાથે જ, રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવા બદલ ભારત પર લાદવામાં આવેલ 25 ટકાનો વધારાનો (એડિશનલ) ટેરિફ સંપૂર્ણપણે હટાવી લેવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય બાદ હવે અમેરિકી બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનો પર માત્ર 18 ટકા જ ટેરિફ લાગશે, જે ભારત માટે નિકાસ ક્ષેત્રે મોટું વરદાન સાબિત થશે.

આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચે થયેલી ટેલિફોનિક વાતચીત બાદ લેવામાં આવ્યો છે. બંને દેશોના નેતાઓ વચ્ચે વ્યાપાર, ઊર્જા અને વૈશ્વિક સ્થિરતા અંગે થયેલી ચર્ચાના પરિણામે આ વ્યાપારિક સહમતિ પર મોર લાગી છે. લાંબા સમયથી અટવાયેલો ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ કરાર હવે ફરી ગતિમાં આવ્યો છે.

આ ‘ડબલ ખુશખબર’નો અર્થ સ્પષ્ટ છે. અગાઉ ભારત પર બે પ્રકારના ટેરિફ લાગુ હતા – 25 ટકા બેઝિક અને 25 ટકા વધારાનો પેનલ્ટી ટેરિફ. હવે પેનલ્ટી ટેરિફ સંપૂર્ણ રીતે રદ કરવામાં આવ્યો છે અને બેઝિક ટેરિફમાં પણ સીધો 7 ટકાનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. પરિણામે ભારત હવે એશિયાના અન્ય નિકાસકાર દેશોની સરખામણીમાં વધુ અનુકૂળ સ્થિતિમાં આવી ગયું છે.
 

નવા ટેરિફ માળખા મુજબ ભારત પર 18 ટકા ટેરિફ લાગશે, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયા અને પાકિસ્તાન પર 19 ટકા, વિયેતનામ અને બાંગ્લાદેશ પર 20 ટકા અને ચીન પર તો 34 ટકા જેટલો ઊંચો ટેરિફ લાગુ રહેશે. આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે કે અમેરિકી બજારમાં ભારત હવે સૌથી ઓછા શુલ્ક ધરાવતા મોટા નિકાસકાર દેશોમાં સ્થાન મેળવી ચૂક્યું છે. આ કારણે ભારતીય ઉત્પાદનો વધુ સ્પર્ધાત્મક બનશે અને નિકાસમાં વધારો થવાની પૂરી શક્યતા છે.

વ્હાઇટ હાઉસના નિવેદન મુજબ, ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી ધીમે ધીમે બંધ કરવા સંમત થયું છે. તેના બદલામાં અમેરિકા દ્વારા રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ લાગેલો 25 ટકાનો વધારાનો ટેરિફ હટાવવામાં આવ્યો છે. હવે ભારત અમેરિકા ઉપરાંત સંભવિત રીતે વેનેઝુએલા જેવા દેશોથી વધુ તેલ ખરીદશે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક સ્તરે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને લઈને અમેરિકા દ્વારા લેવાતા દબાણના ભાગરૂપે પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પોસ્ટ કરીને આ નિર્ણય બદલ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે, “1.4 અબજ ભારતીયોની તરફથી હું રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પનો આભાર માનું છું. ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ ઉત્પાદનો પર શુલ્ક ઘટવાથી બંને દેશોને મોટો ફાયદો થશે.” બીજી તરફ, રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે પણ નિવેદન આપતાં જણાવ્યું હતું કે, પીએમ મોદી સાથેની મિત્રતા અને પરસ્પર સન્માનને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

ટ્રમ્પે વધુમાં કહ્યું હતું કે, આ કરારના ભાગરૂપે ભારત પણ અમેરિકા સામેના કેટલાક વ્યાપારિક અવરોધો દૂર કરશે અને ઊર્જા, ટેકનોલોજી, કૃષિ સહિતના ક્ષેત્રોમાં આશરે 500 અબજ ડોલરથી વધુના અમેરિકી ઉત્પાદનો ખરીદશે. આથી બંને દેશો વચ્ચેનો વ્યાપારિક સંબંધ વધુ મજબૂત બનશે.

ઉલ્લેખનીય છે કે ઓક્ટોબર 2025માં બંને દેશોના નેતાઓ વચ્ચે થયેલી ચર્ચા બાદ ટ્રેડ ડીલની આશા જગી હતી, પરંતુ ત્યારબાદ ભારતીય વસ્તુઓ પર 50 ટકા જેટલો કુલ ટેરિફ લાદવામાં આવતા કરાર અટકી પડ્યો હતો. હવે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરની વોશિંગ્ટન ડીસીની મુલાકાત દરમિયાન આ કરારમાં મહત્વપૂર્ણ વળાંક આવ્યો છે.

સારાંશરૂપે, અમેરિકા સાથેની આ નવી ટ્રેડ ડીલ ભારત માટે વ્યાપારિક, આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મોટી સફળતા ગણાય છે. ટેરિફમાં થયેલો ઘટાડો ભારતને વૈશ્વિક નિકાસ સ્પર્ધામાં નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જ્યારે ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો માટે આ નિર્ણય મોટો ઝટકો સાબિત થયો છે.