વડાપ્રધાન **નરેન્દ્ર મોદી**ની આગામી ઈઝરાયલ મુલાકાત પહેલા ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર એક મહત્વપૂર્ણ અને કૂટનીતિક રીતે સંવેદનશીલ નિર્ણય લીધો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પેલેસ્ટાઈનના વેસ્ટ બેંક વિસ્તારમાં ઈઝરાયલના વધતા કબ્જા અને વસાહતોના વિસ્તરણ સામે ભારતે 100થી વધુ દેશો સાથે મળીને એક નિંદા પ્રસ્તાવને સમર્થન આપ્યું છે. આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારત અને ઈઝરાયલ વચ્ચે રક્ષણ, કૃષિ, સાયબર સુરક્ષા અને અદ્યતન ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ગાઢ સંબંધો છે.

ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 1967 પછી કબજે કરાયેલા પેલેસ્ટાઈની વિસ્તારોની જનસાંખ્યિક રચના અથવા ભૂગોળીય સ્વરૂપ બદલવાના કોઈપણ એકતરફી પ્રયાસો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના ઉલ્લંઘન સમાન છે. ભારતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આવા પગલાં મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને વિશ્વાસની પ્રક્રિયાને નબળી પાડે છે. ભારતનું આ વલણ તેની વર્ષો જૂની ‘ટુ-સ્ટેટ સોલ્યુશન’ નીતિ સાથે સુસંગત છે, જેમાં ઈઝરાયલ અને પેલેસ્ટાઈન – બંને સ્વતંત્ર અને સુરક્ષિત રાષ્ટ્ર તરીકે શાંતિપૂર્વક અસ્તિત્વમાં રહે તેવી વકીલાત કરવામાં આવે છે.

ભારતનો આ નિર્ણય કૂટનીતિક દૃષ્ટિએ મહત્વનો માનવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે વડાપ્રધાન મોદીની ઈઝરાયલ મુલાકાત દરમિયાન તેઓ સંભવિત રીતે ઈઝરાયલની સંસદ ‘કનેસેટ’ને સંબોધિત કરી શકે છે. આ મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. પરંતુ સાથે જ ભારતે વૈશ્વિક મંચ પર પોતાની સ્વતંત્ર અને સંતુલિત વિદેશ નીતિનો સંદેશ પણ સ્પષ્ટ કર્યો છે કે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હોવા છતાં, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને ન્યાયના મુદ્દે તે પોતાની પરંપરાગત નીતિથી વળશે નહીં.

વેસ્ટ બેંકમાં ઈઝરાયલ દ્વારા વસાહતોના વિસ્તરણનો મુદ્દો ઘણા વર્ષોથી વૈશ્વિક ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. અનેક દેશો અને માનવાધિકાર સંસ્થાઓ આ વિસ્તરણને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના વિરુદ્ધ ગણાવે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં રજૂ કરાયેલા પ્રસ્તાવમાં પણ વેસ્ટ બેંકમાં ઈઝરાયલી કબજાને ગેરકાયદેસર ગણાવી, તાત્કાલિક વિસ્તરણ રોકવા અને શાંતિ પ્રક્રિયાને પુનર્જીવિત કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.

બીજી તરફ, ઈઝરાયલના વિદેશ મંત્રી **ગિદોન સારા**એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદ પર આક્ષેપ કરતાં કહ્યું કે સંસ્થા ‘ઈઝરાયલ વિરોધી ઝૂનૂન’થી પ્રેરિત છે. તેમણે દલીલ કરી કે વેસ્ટ બેંક અને આસપાસના વિસ્તારો ઈઝરાયલના ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક વારસાનો ભાગ છે. તેમ છતાં, આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના મોટા હિસ્સાએ ગાઝામાં કાયમી યુદ્ધવિરામ અને વેસ્ટ બેંકમાં તણાવ ઘટાડવા માટે સકારાત્મક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી છે.

ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ દ્વિધારી તલવાર સમાન છે. એક તરફ ઈઝરાયલ ભારતનો મહત્વનો રક્ષણ અને ટેકનોલોજી ભાગીદાર છે, જ્યારે બીજી તરફ ભારતે ઐતિહાસિક રીતે પેલેસ્ટાઈનના ન્યાયસંગત હકોને સમર્થન આપ્યું છે. આ કારણે ભારતે બંને દેશો સાથે સંતુલિત સંબંધો જાળવવાની નીતિ અપનાવી છે. તાજેતરનો યુએન મત પણ એ જ સંતુલિત અભિગમનું પ્રતિબિંબ છે.

વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ભારતનું આ પગલું વિશ્વ સમક્ષ તેની ‘સ્ટ્રેટેજિક ઓટોનોમી’ને ઉજાગર કરે છે. ભારત હવે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર પોતાની સ્વતંત્ર વિચારસરણી અને રાષ્ટ્રીય હિતોને આધારે નિર્ણય લે છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે ભારત શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ અને સંવાદના માર્ગને પ્રોત્સાહિત કરવા માગે છે.

આ રીતે, વડાપ્રધાન મોદીના ઈઝરાયલ પ્રવાસ પહેલા ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર આપેલો સંદેશ સ્પષ્ટ છે – વ્યૂહાત્મક મિત્રતા હોવા છતાં, ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, સંવાદ અને બે રાષ્ટ્રના ઉકેલના સિદ્ધાંત પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ છે. હવે જોવાનું રહ્યું કે આવનારી મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો આ સંવેદનશીલ મુદ્દાને કેવી રીતે સંભાળે છે અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને આગળ કેવી રીતે દોરી જાય છે.