જામનગર જિલ્લાના વિશ્વ પ્રસિદ્ધ ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્યમાં આજથી બે દિવસીય વાર્ષિક પક્ષી ગણતરીની કામગીરીનો સત્તાવાર પ્રારંભ થયો છે. દર વર્ષે શિયાળાની ઋતુમાં દેશ-વિદેશથી લાખોની સંખ્યામાં યાયાવર પક્ષીઓ ખીજડીયા અભયારણ્યમાં આવી વસે છે, ત્યારે તેમની સંખ્યા, પ્રજાતિ અને જૈવ વૈવિધ્ય અંગે ચોક્કસ માહિતી મેળવવા માટે આ ગણતરી કરવામાં આવે છે. વન વિભાગ દ્વારા આયોજન કરાયેલી આ કામગીરી વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વની માનવામાં આવે છે.

પક્ષી ગણતરી માટે ખીજડીયા અભયારણ્યમાં ત્રણ સભ્યોની અનેક ટીમો રચવામાં આવી છે. દરેક ટીમમાં એક વન વિભાગના કર્મચારી, એક અનુભવી વાઈલ્ડલાઈફ ફોટોગ્રાફર અને એક પક્ષીવિદનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટીમો અભયારણ્યના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં જઈને પક્ષીઓની ઓળખ, સંખ્યા અને વર્તન અંગે વિગતવાર નોંધ કરશે. ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચાયેલું હોવાથી પાર્ટ-1 અને પાર્ટ-2 બંને વિસ્તારમાં એકસાથે ગણતરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

પક્ષી ગણતરીની કામગીરી દરમિયાન કોઈ વિક્ષેપ ન થાય અને પક્ષીઓ પર માનવ હાજરીનો પ્રભાવ ન પડે તે માટે તા.6 અને 7 ફેબ્રુઆરીના રોજ પ્રવાસીઓ માટે અભયારણ્ય સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવામાં આવ્યું છે. વન વિભાગ દ્વારા પ્રવાસીઓને અગાઉથી જ આ અંગે જાણ કરવામાં આવી હતી, જેથી તેઓ પોતાની મુલાકાતનું આયોજન બદલાવી શકે. આ બે દિવસ દરમિયાન માત્ર અધિકૃત ટીમોને જ અભયારણ્યમાં પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

જામનગર શહેરથી અંદાજે 12 કિલોમીટર દૂર અને જામનગર-રાજકોટ હાઈવેથી માત્ર 3 કિલોમીટર અંતરે આવેલું ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. આ અભયારણ્ય ઇન્ડો-એશિયન ફ્લાયવે એટલે કે યાયાવર પક્ષીઓના મુખ્ય ઉડાન માર્ગમાં આવેલું હોવાથી દર વર્ષે અહીં અનેક દેશોમાંથી પક્ષીઓ આવે છે. ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન, પાકિસ્તાન, મંગોલિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા તેમજ દક્ષિણ અમેરિકા જેવા દૂરદરાજ વિસ્તારોમાંથી પણ વિવિધ જાતિના પક્ષીઓ ખીજડીયાને પોતાનું શિયાળુ આશ્રયસ્થાન બનાવે છે.
 

ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્યને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની રામસર સાઈટનો દરજ્જો મળ્યો હોવાથી તેની ખ્યાતિ માત્ર રાજ્ય કે દેશમાં જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરમાં ફેલાઈ ગઈ છે. આ અભયારણ્યને વેટલેન્ડ સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ ગણવામાં આવે છે અને અહીંનું કુદરતી ઇકો-સિસ્ટમ જૈવ વૈવિધ્યના અભ્યાસ માટે ઉત્તમ ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે. પ્રાકૃતિક સૌંદર્યથી ભરપૂર આ સ્થળ પક્ષીપ્રેમીઓ માટે સ્વર્ગ સમાન છે.

અભયારણ્યમાં અત્યાર સુધીમાં 300થી વધુ પ્રકારના પક્ષીઓની હાજરી નોંધાઈ ચૂકી છે, જેમાંથી આશરે 29 પ્રજાતિઓ દુર્લભ ગણાય છે. ખાસ કરીને ખીજડીયાનો ‘રાજા’ માનવામાં આવતું કાળી ડોક ઢોંક, તેમજ ગ્રેટર ક્રિસ્ટેડ ગ્રીબ, કૉમન પોચાર્ડ, વ્હાઈટ આઈબિસ, ડાલ્મેશિયન પેલિકન જેવા પક્ષીઓ અહીં વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. શિયાળાના સમયમાં પાણી અને ખોરાકની પૂરતી ઉપલબ્ધતા હોવાથી આ પક્ષીઓ અહીં લાંબા સમય સુધી રોકાય છે.

વન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, પક્ષી ગણતરી માત્ર સંખ્યાનો અંદાજ મેળવવા પૂરતી નથી, પરંતુ તેના આધારે આવનારા સમયમાં સંરક્ષણની નીતિઓ, જળ સંચાલન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. દર વર્ષે થતી ગણતરીથી પક્ષીઓની સંખ્યામાં થતા વધઘટ, પ્રજાતિઓમાં ફેરફાર અને પર્યાવરણીય અસર અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળે છે.

ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય આજે માત્ર એક પ્રવાસન સ્થળ નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની જૈવિક સમૃદ્ધિ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણનું જીવંત ઉદાહરણ બની ગયું છે. રામસર સાઈટનો દરજ્જો મળ્યા બાદ વિદેશી પ્રવાસીઓ અને વૈજ્ઞાનિકોમાં પણ આ અભયારણ્ય પ્રત્યે વિશેષ રસ જોવા મળી રહ્યો છે. પક્ષી ગણતરી પૂર્ણ થયા બાદ તેના પરિણામો જાહેર કરવામાં આવશે, જે ખીજડીયાના વૈશ્વિક મહત્વને વધુ મજબૂત બનાવશે.