રાજકોટ શહેરના જંગલેશ્વર વિસ્તારમાં ટી.પી. રોડ ખુલ્લો કરવા માટે મહાનગરપાલિકાએ તાજેતરમાં હાથ ધરેલા ડિમોલિશન અભિયાન બાદ ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. અંદાજે 87,000 ચોરસ મીટર સરકારી જમીન પર છેલ્લા 45 વર્ષથી ગેરકાયદે દબાણ થયેલું હોવાનો ખુલાસો થયો છે. ખાસ કરીને ટી.પી. રોડ માટે નિર્ધારિત 32,000 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં 497 મકાનો બાંધાઈ ગયા હતા, જેને હવે તંત્રએ દૂર કર્યા છે.

મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે 1979થી જ દબાણ દૂર કરવાની સત્તા હોવા છતાં તંત્ર નિષ્ક્રિય કેમ રહ્યું? દસ્તાવેજો મુજબ, આ વિસ્તાર Rajkot ટી.પી. સ્કીમ નં. 6 હેઠળ આવે છે, જે 1979માં અમલમાં આવી ગઈ હતી. સ્કીમ અમલમાં આવ્યા બાદ મહાનગરપાલિકાને રોડ-રસ્તા માટેની જમીનનો કબજો મેળવવાની અને દબાણ દૂર કરવાની સત્તા મળી ગઈ હતી. તેમ છતાં, 1979થી અત્યાર સુધી ફરજ બજાવનાર 26 મ્યુનિસિપલ કમિશનર અને સાત ટાઉન પ્લાનિંગ ઓફિસરોએ યોગ્ય પગલાં લીધા નહોતા, જેના કારણે દબાણ સતત વધતું રહ્યું.
 

બે કિલોમીટરનો રોડ દબાણગ્રસ્ત, તંત્ર મૌન

જંગલેશ્વરમાં અંદાજે બે કિલોમીટર લાંબો ટી.પી. રોડ દબાણ હેઠળ આવી ગયો હતો. નદીના પટથી લઈને રોડની મધ્યરેખા સુધી ગેરકાયદે બાંધકામ થઈ મકાનો વેચાઈ ગયા હતા. ભૂમાફિયાઓએ ખુલ્લેઆમ પ્લોટિંગ અને વેચાણ કર્યું, પરંતુ તંત્ર તરફથી સમયસર નોટિસ કે કાર્યવાહી ન થતાં ગેરકાયદે વસાહત મજબૂત બની ગઈ.

ખાસ નોંધનીય બાબત એ છે કે 2022ના ભારે વરસાદ બાદ પણ ચેતવણીરૂપ કોઈ કાર્યવાહી થઈ નહોતી. જો તે સમયે દબાણ સામે સખત પગલાં લેવાયા હોત, તો આજે હજારો ગેરકાયદે મકાનો ઉભા ન હોત.
 

2024માં પહેલી ગંભીર નોટિસ

રેકોર્ડ મુજબ, નદીના પટમાં થયેલા બાંધકામ અંગે અગાઉ કોઈ સત્તાવાર નોંધ કે નોટિસ આપવામાં આવી નહોતી. પહેલી વખત 2024માં ઈસ્ટ ઝોનના ઈન્ચાર્જ ટી.પી.ઓ. પી.ડી. અઢિયાએ કલમ 260(1) હેઠળ નોટિસ આપી. ત્યારબાદ ટી.પી. રોડ ખુલ્લો કરવા માટે વધુ નોટિસ આપવામાં આવી અને અંતે ડિમોલિશન કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ.

આ કાર્યવાહી દર્શાવે છે કે દાયકાઓથી ચાલતી બેદરકારી વચ્ચે અંતે તંત્ર જાગ્યું, પરંતુ ત્યારે સુધી મોટી સંખ્યામાં ગેરકાયદે બાંધકામ ઊભું થઈ ગયું હતું.
 

જવાબદારી કોની?

ટી.પી. રોડ અને પ્લોટ પર દબાણ ન થાય તેની સીધી જવાબદારી ટી.પી. શાખાની હોય છે. દરેક વોર્ડમાં એટીપી, આસિસ્ટન્ટ ઈજનેર, વર્ક આસિસ્ટન્ટ અને સર્વેયરની ટીમ હોય છે. આસિસ્ટન્ટ ઈજનેર અને સર્વેયર વિસ્તારનું નિરીક્ષણ કરી નવા ગેરકાયદે બાંધકામ અંગે રિપોર્ટ આપે છે, જેના આધારે કાર્યવાહી થાય છે.

જંગલેશ્વરના મામલે વર્ષો સુધી કોઈ અસરકારક રિપોર્ટિંગ ન થતાં સમગ્ર પ્રણાલી સવાલોમાં આવી ગઈ છે. દબાણ થતું રહ્યું છતાં કોઈએ સમયસર નોંધ ન લીધી—આથી તંત્રની સામૂહિક બેદરકારી સ્પષ્ટ થાય છે.
 

32,000 ચો.મી. પર દબાણ, વિકાસ અટક્યો

ટી.પી. સ્કીમ નં. 6નું કુલ ક્ષેત્રફળ 19,71,771 ચોરસ મીટર છે. તેમાં 1,42,630 ચોરસ મીટર રોડ-રસ્તા માટે અનામત છે. આ રોડ વિસ્તારમાંથી જ 32,000 ચોરસ મીટર જમીન દબાણગ્રસ્ત થઈ ગઈ હતી. જો સમયસર રોડ વિકસિત થયો હોત, તો વિસ્તારનો ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થા ઘણાં વર્ષો પહેલાં સુધરી શકી હોત.

ટી.પી. સ્કીમનો હેતુ શહેરનો સુવ્યવસ્થિત વિકાસ કરવાનો હોય છે. ઈરાદો જાહેર થયા બાદ નવા બિલ્ડિંગ પ્લાન મંજૂર થતા નથી અને સરકારમાં સ્કીમ મુકાયા પછી મનપાને રોડ-રસ્તાની જમીનનો કબજો મળે છે. ત્યારબાદ પ્રારંભિક અને ફાઈનલ તબક્કા પૂર્ણ થયા બાદ વિકાસ કાર્યો હાથ ધરવાના હોય છે. અહીં સ્કીમ 1995માં ફાઈનલ થઈ ગઈ હતી, છતાં 2024 સુધી રોડ ખુલ્લો ન થવો ગંભીર પ્રશ્ન ઉભો કરે છે.
 

26 કમિશનર અને 7 ટી.પી.ઓ. ચર્ચામાં

1979થી અત્યાર સુધી ફરજ બજાવનાર 26 મ્યુનિસિપલ કમિશનર અને સાત ટી.પી.ઓ.ના કાર્યકાળ દરમિયાન દબાણ સતત વધતું રહ્યું. દાયકાઓ સુધી કોઈ કડક કાર્યવાહી ન થવાથી હવે તેમની ભૂમિકાની તપાસ અને જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ ઉઠી રહી છે.

જંગલેશ્વર પ્રકરણ માત્ર એક વિસ્તારની વાત નથી, પરંતુ શહેર આયોજન અને વહીવટી જવાબદારી અંગે મોટો સંદેશ આપે છે. જો સમયસર કાયદેસર કાર્યવાહી ન થાય, તો ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ મજબૂત બની શહેરના આયોજનને ખોરવી નાખે છે.
 

આગળ શું?

હાલમાં ટી.પી. રોડનો મોટો હિસ્સો દબાણમુક્ત થયો છે, પરંતુ સમગ્ર 87,000 ચોરસ મીટર જમીન સંપૂર્ણ રીતે મુક્ત થાય અને રોડ-રસ્તાનો વિકાસ થાય તે જરૂરી છે. સાથે જ, દાયકાઓની બેદરકારી માટે જવાબદાર અધિકારીઓ સામે શું પગલાં લેવાશે તે પર સૌની નજર છે.

જંગલેશ્વરનો કિસ્સો શહેર વિકાસમાં પારદર્શિતા, સમયસર કાર્યવાહી અને જવાબદારીની મહત્વતા ફરી એકવાર ઉજાગર કરે છે.