કર્ણાટકના ઉત્તર કન્નડ જિલ્લાના કારવાર વિસ્તારમાં તાજેતરમાં સામે આવેલી એક ઘટના દેશની સુરક્ષા દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાનો વિષય બની છે. દરિયાકિનારે મળેલા એક દરિયાઈ પક્ષી (સીગલ)ના શરીર પર ચીની બનાવટનું GPS ટ્રેકિંગ ડિવાઈસ જોવા મળતાં જ સુરક્ષા એજન્સીઓ એલર્ટ થઈ ગઈ હતી. ખાસ કરીને આ ઘટના એટલા માટે ગંભીર માનવામાં આવી રહી છે કારણ કે કારવાર વિસ્તાર ભારતીય નૌસેનાના વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ INS કદમ્બા નૌસેનિક મથકની નજીક આવેલો છે.

આ સમગ્ર ઘટનાનો ખુલાસો ત્યારે થયો જ્યારે કારવારના થિમ્મક્કા ગાર્ડન નજીક દરિયાકિનારે ફરતા સ્થાનિક લોકોએ એક સીગલ પક્ષીને જોયું, જેના શરીર પર અજાણી વસ્તુ બાંધેલી હતી. શરૂઆતમાં લોકોએ તેને સામાન્ય ઘા કે કોઈ કચરો લાગ્યો હશે તેમ માન્યું, પરંતુ નજીકથી જોતા શંકા વધુ ઘેરાઈ. અંતે સ્થાનિકોએ વન વિભાગની મરીન વિંગને જાણ કરી, જેના પગલે અધિકારીઓ તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે પહોંચ્યા અને પક્ષીને કબજામાં લઈને તપાસ શરૂ કરી.

વન વિભાગના અધિકારીઓએ જ્યારે પક્ષીની તપાસ કરી ત્યારે તેના શરીર પર એક નાનું પરંતુ આધુનિક GPS ટ્રેકિંગ ડિવાઈસ લાગેલું હોવાનું સામે આવ્યું. આ શોધ થતાં જ મામલો માત્ર વન્યજીવ સંરક્ષણ સુધી સીમિત ન રહ્યો, પરંતુ તેમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ પણ જોડાઈ ગઈ. કારણ કે GPS જેવા ઉપકરણોનો ઉપયોગ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં જાસૂસી માટે પણ થઈ શકે છે.

પ્રાથમિક તપાસ દરમિયાન GPS ટ્રેકર પર કેટલાક કોડ, નંબર અને નિશાન જોવા મળ્યા. વધુ તપાસમાં ખુલ્યું કે આ ડિવાઈસ ચીનની ‘ચાઈનીઝ એકેડમી ઓફ સાયન્સ’ હેઠળ કાર્યરત ‘રિસર્ચ સેન્ટર ફોર ઈકો-એન્વાયરમેન્ટલ સાયન્સ’ સાથે સંકળાયેલું છે. આ સંસ્થા પક્ષીઓના સ્થળાંતર, તેમની ખોરાકની આદતો અને પર્યાવરણ સાથેના સંબંધો અંગે સંશોધન કરે છે. આ માહિતી સામે આવ્યા બાદ પ્રશ્ન ઊભો થયો કે આ ઘટના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનનો ભાગ છે કે પછી કોઈ છુપાયેલ હેતુ સાથે જોડાયેલી છે.

પોલીસ અને વન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, હાલ સુધી કોઈ એવા પુરાવા મળ્યા નથી કે આ GPS ટ્રેકરનો ઉપયોગ જાસૂસી માટે કરવામાં આવ્યો હતો. અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ સંભવતઃ પક્ષીઓના સ્થળાંતર માર્ગનો અભ્યાસ કરવા માટે લગાવવામાં આવેલ ઉપકરણ હોઈ શકે છે. દુનિયાભરમાં અનેક દેશો પક્ષીઓ પર GPS ટ્રેકર લગાવી તેમના પ્રવાસ, હવામાન બદલાવ અને પર્યાવરણીય અસરનો અભ્યાસ કરે છે.

તેમ છતાં, કારવાર જેવા વ્યૂહાત્મક રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં આવી ઘટના સામે આવતાં સુરક્ષા એજન્સીઓ કોઈ પણ પ્રકારનું જોખમ લેવા તૈયાર નથી. INS કદમ્બા ભારતીય નૌસેનાનું મહત્વપૂર્ણ મથક છે, જ્યાંથી સમુદ્રી સુરક્ષા સંબંધિત અનેક કામગીરી સંચાલિત થાય છે. આ કારણે જ એક સામાન્ય દેખાતી ઘટના પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાઈને ગંભીર બની જાય છે.

આ પહેલીવાર નથી કે કારવાર વિસ્તારમાં આવી ઘટના સામે આવી હોય. ગયા વર્ષે નવેમ્બર મહિનામાં બૈતકોલ બંદર પાસે એક વૉર ઈગલમાંથી પણ ટ્રેકિંગ ડિવાઈસ મળી આવ્યું હતું. તે સમયે તપાસમાં ખુલ્યું હતું કે આ ઉપકરણ વન્યજીવ સંશોધનનો જ ભાગ હતું અને તેનો કોઈ જાસૂસી હેતુ ન હતો. છતાં, વારંવાર આવી ઘટનાઓ સામે આવવાથી શંકાઓ ઊભી થવી સ્વાભાવિક છે.

હાલમાં આ સીગલ પક્ષીને મરીન ફોરેસ્ટ ઓફિસમાં દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવ્યો છે. અધિકારીઓ દ્વારા પક્ષીની તબિયત અને વર્તન પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. સાથે સાથે, ભારતીય અધિકારીઓ ચીની સંશોધન સંસ્થાનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જેથી આ પ્રોજેક્ટ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળી શકે. ખાસ કરીને આ GPS ટ્રેકર કયા હેતુથી લગાવવામાં આવ્યું હતું અને પક્ષી ભારતની સીમામાં કેવી રીતે પહોંચ્યું, તે બાબતે જવાબ મેળવવા પ્રયાસ ચાલી રહ્યા છે.

આ ઘટના વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વચ્ચેની નાજુક રેખાને દર્શાવે છે. એક તરફ પર્યાવરણ અને વન્યજીવનના અભ્યાસ માટે આધુનિક ટેકનોલોજી જરૂરી છે, તો બીજી તરફ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં આવી ટેકનોલોજી શંકા અને ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. આ કારણે, ભવિષ્યમાં આવા સંશોધનો માટે દેશો વચ્ચે વધુ પારદર્શિતા અને સહયોગ જરૂરી બનશે, જેથી વિજ્ઞાન અને સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જળવાઈ રહે.