નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP) અંતર્ગત શાળાશિક્ષણમાં મોટા ફેરફારો થવા જઈ રહ્યા છે, જેમાં ખાસ કરીને ધોરણ 11 અને 12ના અભ્યાસક્રમમાં મહત્વપૂર્ણ બદલાવ લાવવામાં આવી રહ્યો છે. ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ યુગની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને હવે વિદ્યાર્થીઓને સ્કૂલ લેવલથી જ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) જેવી આધુનિક ટેકનોલોજીની સમજ આપવામાં આવશે. એનસીઈઆરટી દ્વારા એનઈપી કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક-2023નો અમલ શરૂ કરાતા ધોરણ 11-12માં એઆઈને એક અલગ વિષય તરીકે સમાવિષ્ટ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

હાલમાં ઈજનેરી અને સાયન્સના ઉચ્ચ અભ્યાસક્રમોમાં એઆઈને અલગ કોર્સ તરીકે ભણાવવામાં આવે છે, પરંતુ ટેકનોલોજીનો વ્યાપ વધતા હવે સ્કૂલ લેવલે જ વિદ્યાર્થીઓને તેની પાયાની સમજ આપવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. આ દિશામાં એનસીઈઆરટીએ પહેલ કરી છે અને ધોરણ 11-12 માટે એઆઈને અન્ય વિષયોના બાસ્કેટ સાથે એક નવા વિષય તરીકે ઉમેરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ માટે એઆઈનો સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવા ખાસ કમિટીની પણ રચના કરવામાં આવી છે.

એનઈપી મુજબ નવા અને ઈમર્જિંગ સબ્જેક્ટ્સને અભ્યાસક્રમમાં ઈન્ટિગ્રેટ કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. તેના અનુસંધાને ધોરણ 9થી 12 સુધીના નવા પાઠ્યપુસ્તકો એનસીઈઆરટી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવશે. એનસીઈઆરટી પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ હાલમાં નવા નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક પ્રમાણેના પાઠ્યપુસ્તકો તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. આ પ્રક્રિયા તબક્કાવાર અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

શૈક્ષણિક વર્ષ 2026-27થી પ્રથમ તબક્કામાં ધોરણ 9 અને ધોરણ 11 માટેના નવા પાઠ્યપુસ્તકો બજારમાં આવશે, જ્યારે 2027-28થી ધોરણ 10 અને ધોરણ 12 માટેના નવા પુસ્તકો લાગુ કરવામાં આવશે. આ નવા અભ્યાસક્રમમાં એનઈપી મુજબ કેટલાક નવા અધ્યાયો, પ્રેક્ટિકલ આધારિત અભ્યાસ અને આધુનિક વિષયોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. એઆઈ પણ આ નવા અભ્યાસક્રમનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનશે.

એનસીઈઆરટી દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આગામી એકથી બે વર્ષમાં ધોરણ 11 અને 12ના તમામ પ્રવાહ — સાયન્સ, કોમર્સ અને આર્ટ્સ — માટે એઆઈ એક અલગ વિષય તરીકે ભણાવવામાં આવશે. આ વિષય માટે અલગ પાઠ્યપુસ્તક રહેશે અને તેનો અભ્યાસક્રમ પણ સ્વતંત્ર રહેશે. આ વિષયનું નામ “ફાઉન્ડેશન એન્ડ મેથડ્સ ઓફ એઆઈ” રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો, ઉપયોગ અને નૈતિક પાસાઓ વિશે સમજ આપવામાં આવશે.

પ્રાથમિક તબક્કે એઆઈ વિષય માત્ર ધોરણ 11-12 સુધી સીમિત રહેશે. ત્યારબાદ જરૂરિયાત મુજબ ધોરણ 9થી 12 સુધી આ વિષયને વિસ્તૃત કરવાની યોજના છે. પ્રાયમરી લેવલે વિદ્યાર્થીઓને એઆઈ અંગે માત્ર સપ્લીમેન્ટરી શીટ્સ અથવા પ્રાથમિક સમજણ પૂરતી માહિતી આપવામાં આવશે, જેથી બાળકો પર અભ્યાસનો વધારાનો ભાર ન પડે.

રાષ્ટ્રીય સ્તરે એનઈપી મુજબ કરિક્યુલમમાં ફેરફારોની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે, પરંતુ રાજ્ય કક્ષાએ હજી સંપૂર્ણ અમલ બાકી છે. ગુજરાત બોર્ડ હેઠળની શાળાઓમાં હાલમાં જીસીઈઆરટી મુજબના પાઠ્યપુસ્તકો ચાલે છે, જેમાં હજુ સુધી એનઈપી મુજબના નવા કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્કનો સંપૂર્ણ અમલ થયો નથી. જો કે રાજ્ય સરકારે સ્ટેટ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક તૈયાર કરી દીધું છે.

એનઈપીની જોગવાઈ અનુસાર ગુજરાતમાં ધોરણ 6થી 12 માટેના નવા અભ્યાસક્રમનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. ધોરણ 9થી 12 તેમજ ધોરણ 6થી 8 માટેના નવા અભ્યાસક્રમો અંગેનો ડ્રાફ્ટ ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે. હાલ ધોરણ 9થી 12માં ગણિત, વિજ્ઞાન અને સાયન્સના પુસ્તકો એનસીઈઆરટીના લાગુ છે, જ્યારે ધોરણ 1થી 8માં સાયન્સ, ગણિત અને પર્યાવરણના પુસ્તકો એનસીઈઆરટીના તથા ભાષાના પુસ્તકો એનસીઈઆરટીના અમલમાં છે.

કુલ મળીને, નવી શિક્ષણ નીતિ હેઠળ એઆઈને સ્કૂલ અભ્યાસક્રમમાં સામેલ કરવાનો નિર્ણય ભવિષ્યની ટેકનોલોજી માટે વિદ્યાર્થીઓને તૈયાર કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યો છે.