ગુજરાત વિધાનસભાના બજેટ સત્રના ત્રીજા દિવસે રાજ્યનું નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટેનું બજેટ આજે રજૂ થવાનું છે. Kanubhai Desai સતત પાંચમી વખત બજેટ રજૂ કરીને એક અનોખો રેકોર્ડ સ્થાપિત કરશે. આ વખતનું બજેટ માત્ર આંકડાકીય દસ્તાવેજ નહીં, પરંતુ ‘વિકસિત ગુજરાત @ 2047’ના દિશાસૂચક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ આ વર્ષે રાજ્યનું કુલ બજેટ કદ ₹4 લાખ કરોડની ઐતિહાસિક સપાટી પાર કરી શકે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગુજરાતે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઉદ્યોગ, ગ્રીન એનર્જી અને શહેરી વિકાસમાં મોટા રોકાણો કર્યા છે. વધતી આવક અને મૂડી ખર્ચના કારણે બજેટનું કદ નોંધપાત્ર રીતે વધવાનું અનુમાન છે.
 

આવકનું માળખું

રાજ્ય સરકારની આવકના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાં GST અને અન્ય કરવેરાનો ફાળો લગભગ 43 ટકા જેટલો છે. જાહેર દેવું અને લોન વસૂલાત આશરે 30 ટકા, કેન્દ્રીય વેરામાં હિસ્સો 13 ટકા અને કેન્દ્રીય ગ્રાન્ટનો ફાળો અંદાજે 12 ટકા જેટલો માનવામાં આવે છે. આ માળખું દર્શાવે છે કે રાજ્ય પોતાની આવકમાં મોટો હિસ્સો સ્વતંત્ર રીતે ઊભો કરી રહ્યું છે, જોકે દેવું પણ સમાન રીતે વધતું રહ્યું છે.
 

ખર્ચનું વિતરણ

આ વખતના બજેટમાં વિકાસલક્ષી ખર્ચને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા મળવાની શક્યતા છે. કુલ ખર્ચમાંથી આશરે 65 ટકા રકમ શિક્ષણ, આરોગ્ય, ઉદ્યોગ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા ક્ષેત્રોમાં ફાળવાઈ શકે છે. બિન-વિકાસલક્ષી ખર્ચ 23 ટકા આસપાસ, દેવું ચૂકવણું 9 ટકા અને લોન-પેશગી માટે લગભગ 1 ટકા જેટલી જોગવાઈ થઈ શકે છે.

રાજ્યનું જાહેર દેવું વર્ષ 2025-26ના અંતે આશરે ₹3.99 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું હતું. જો આ વર્ષે બજેટ ₹4 લાખ કરોડને પાર કરે છે, તો કુલ દેવું ₹4.50 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે તેવી ચર્ચા છે. વ્યાજ ચુકવણી માટે રાજ્યને તેની આવકનો 15થી 18 ટકા હિસ્સો ફાળવવો પડે છે, જે નાણાકીય સંતુલન માટે મોટો પડકાર છે.
 

‘ગ્રીન ગ્રોથ’ અને નેટ ઝીરો લક્ષ્ય

આ વખતે બજેટમાં ‘ગ્રીન ગ્રોથ’ પર વિશેષ ભાર મૂકાય તેવી શક્યતા છે. કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે વિશેષ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી શકે છે. સોલાર પેનલ, ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ઊર્જા સંગ્રહ પ્રોજેક્ટ્સ માટે સબસિડી યોજનાઓની જાહેરાત થવાની શક્યતા છે. જાહેર પરિવહનમાં 100 ટકા ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવાના લક્ષ્ય માટે પણ મોટી જોગવાઈ થઈ શકે છે.
 

સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મિશન 2030/2036

ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ ગેમ્સ અને 2036ની ઓલિમ્પિક માટે બિડ કરવાની તૈયારીમાં છે. અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને ‘વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ’ તરીકે વિકસાવવા ₹2,000થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ ફાળવણી થઈ શકે છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેલાડીઓ માટે નવી સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ અને તાલીમ કેન્દ્રોની જાહેરાત પણ શક્ય છે.
 

ટેક્નોલોજી અને ગિફ્ટ સિટી

સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવા મોટા ખર્ચની શક્યતા છે. સાથે જ GIFT Cityના બીજા તબક્કાના વિસ્તરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફિનટેક યુનિવર્સિટીઓ માટે પ્રોત્સાહક નીતિઓ જાહેર થઈ શકે છે. ગુજરાતને ‘સેમિકન્ડક્ટર હબ’ તરીકે સ્થાપિત કરવાની દિશામાં આ બજેટ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
 

આરોગ્ય અને કૃષિ ક્ષેત્રે ફોકસ

આરોગ્ય ક્ષેત્રે ‘PM-JAY’ જેવી યોજનાઓના વિસ્તરણ અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો માટે ફાળવણી વધારવાની સંભાવના છે, ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં. કૃષિ ક્ષેત્રે ડ્રોન ટેકનોલોજી, નેનો યુરિયા અને સહકારી મંડળીઓને ગ્રાન્ટ આપીને આધુનિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી શકે છે.
 

પડકાર અને અપેક્ષા

વિકાસ અને દેવાના સંતુલન વચ્ચે સરકાર માટે યોગ્ય માર્ગ પસંદ કરવો અગત્યનો રહેશે. કર્મચારીઓના પગાર, પેન્શન અને સબસિડી જેવા નિયમિત ખર્ચ વચ્ચે મૂડી ખર્ચ વધારવો એ નાણાકીય કૌશલ્યની કસોટી સાબિત થશે.

નાણામંત્રી કનુ દેસાઈનું આ પાંચમું બજેટ રાજ્ય માટે દીર્ઘકાલીન દિશા નક્કી કરનાર દસ્તાવેજ બની શકે છે. હવે સૌની નજર આજે વિધાનસભામાં થનારી જાહેરાતો પર ટકી છે કે શું ગુજરાત ખરેખર ₹4 લાખ કરોડના ઐતિહાસિક આંકને સ્પર્શ કરશે અને વિકાસની નવી ગાથા લખશે?