ગુજરાત રાજ્ય સરકારે દસ્તાવેજ નોંધણી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને ભ્રષ્ટાચારમુક્ત બનાવવા દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. રાજ્યના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ ઓફ રજિસ્ટ્રેશન દ્વારા જારી કરાયેલા નવા પરિપત્ર મુજબ હવે દસ્તાવેજ નોંધણી વખતે સાક્ષીને ફરજિયાત રીતે સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરીએ હાજર રાખવાની જરૂર રહેશે નહીં. આ માટે આધાર આધારિત Consent-based Aadhaar Authentication Service (E-KYC) વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.

વર્ષોથી ચાલતી આવતી સાક્ષી પ્રથા અને તેની સાથે જોડાયેલી જટિલ પ્રક્રિયાનો અંત લાવતું આ પગલું ‘ડિજિટલ ગુજરાત’ અભિયાનમાં એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
 

શું છે નવો નિયમ?

નવા પરિપત્ર અનુસાર, જો દસ્તાવેજ કરી આપનાર વ્યક્તિનું આધાર કાર્ડ દ્વારા E-KYC સફળતાપૂર્વક થાય, તો નોંધણી અધિનિયમ, 1908ની કલમ 34 મુજબ તેની ઓળખ સત્તાવાર રીતે પ્રમાણિત માનવામાં આવશે. આવી સ્થિતિમાં, તેની ઓળખ આપવા માટે કોઈ તૃતીય વ્યક્તિ અથવા સાક્ષીની હાજરી જરૂરી રહેશે નહીં.

અત્યાર સુધી દસ્તાવેજ નોંધણી દરમિયાન સાક્ષી તરીકે ઓળખપત્રો રજૂ કરવા, વિડિયોગ્રાફી કરાવવા તેમજ વિવિધ પ્રશ્નોત્તરીની લાંબી પ્રક્રિયા થતી હતી. આ પ્રક્રિયા સમયખોર અને ઘણીવાર અસુવિધાજનક સાબિત થતી હતી. નવી વ્યવસ્થાથી આ તમામ ઝંઝટમાંથી નાગરિકોને મુક્તિ મળશે.
 

દલાલો અને ‘વ્યાવસાયિક સાક્ષીઓ’ પર લાગશે લગામ

સરકારના આ નિર્ણય પાછળનું એક મુખ્ય કારણ સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરીઓમાં સક્રિય દલાલો અને ‘વ્યાવસાયિક સાક્ષીઓ’ની ગેરપ્રવૃત્તિ પર અંકુશ લાવવાનો છે. ઘણીવાર દસ્તાવેજ નોંધણી દરમિયાન ઓળખ આપવાના બહાને દલાલો બિનજરૂરી ભીડ કરતા હતા અને સામાન્ય નાગરિકો પાસેથી વધારાના નાણા પડાવતા હતા.

આ નવી ટેક્નોલોજી આધારિત વ્યવસ્થાથી માનવીય હસ્તક્ષેપ ઘટશે, કચેરીઓમાં ભીડ ઓછી થશે અને સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા વધશે. પરિણામે ભ્રષ્ટાચાર પર પણ અસરકારક નિયંત્રણ આવશે.
 

અગાઉ પણ કડક વલણ અપનાવ્યું હતું તંત્રએ

ઉલ્લેખનીય છે કે અગાઉ દસ્તાવેજ નોંધણી દરમિયાન વકીલો અને બોન્ડ રાઇટરોની ફરજિયાત હાજરી મુદ્દે પણ તંત્રએ કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. તે સમયે વકીલ સંગઠનો દ્વારા વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો અને દલીલ કરવામાં આવી હતી કે પક્ષકારો કાયદાકીય રીતે અજાણ હોવાના કારણે છેતરપિંડીની શક્યતા રહે છે.

જો કે, રાજ્ય સરકારે ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલ સિસ્ટમ પર વિશ્વાસ મૂકીને તે વિરોધને ગણકાર્યો ન હતો. હાલનો નવો નિર્ણય પણ એ જ દિશામાં આગળ વધતું પગલું માનવામાં આવે છે.
 

નવી સિસ્ટમના મુખ્ય ફાયદા

આ નવી આધાર આધારિત E-KYC વ્યવસ્થાથી નાગરિકો અને સરકાર બંનેને અનેક લાભ થશે.

• નાગરિકોને ફાયદો:
  દસ્તાવેજ નોંધણી પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને સરળ બનશે. સાક્ષીને શોધવાની કે તેને કચેરીએ લાવવાની ઝંઝટ નહીં રહે.
   
• સરકારને ફાયદો:
  આધાર અને બાયોમેટ્રિક આધારિત ઓળખથી બોગસ દસ્તાવેજ, ઓળખ ચોરી અને ફ્રોડના કિસ્સાઓ અટકાવવામાં મદદ મળશે.
   
• કાનૂની વિવાદોમાં ઘટાડો:
  બાયોમેટ્રિક અને આધાર ડેટાના ઉપયોગથી ભવિષ્યમાં થતા કાનૂની વિવાદો અને લિટિગેશનનું પ્રમાણ ઘટશે.
   

E-KYC નિષ્ફળ જાય તો શું?

જો કોઈ કિસ્સામાં આધાર સર્વરની ખામી, ટેક્નિકલ સમસ્યા અથવા અન્ય કારણોસર E-KYC નિષ્ફળ જાય, તો તે સ્થિતિમાં જૂની પદ્ધતિ મુજબ સાક્ષીઓની હાજરી અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી ફરજિયાત રહેશે. એટલે કે, નવી વ્યવસ્થા વૈકલ્પિક છે પરંતુ સફળ E-KYC થવાથી પ્રક્રિયા ઘણી હદ સુધી સરળ બની જશે.
 

‘ડિજિટલ ગુજરાત’ તરફ મોટું પગલું

એકંદરે, ગુજરાત સરકારનો આ નિર્ણય દસ્તાવેજ નોંધણી પ્રક્રિયામાં ક્રાંતિ લાવનાર સાબિત થશે. ટેક્નોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ કરીને નાગરિકોને સુવિધા આપવાનો અને ભ્રષ્ટાચાર ઘટાડવાનો સરકારનો ઉદ્દેશ સ્પષ્ટ દેખાઈ આવે છે. ‘ડિજિટલ ગુજરાત’ની દિશામાં આ પગલું એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન માનવામાં આવી રહ્યું છે.