સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC)એ 4 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ સિવિલ સર્વિસિઝ એક્ઝામિનેશન (CSE) 2026નું નોટિફિકેશન જાહેર કરીને ભરતી પ્રક્રિયામાં મોટા અને કડક ફેરફારો અમલમાં મૂક્યા છે. આ ફેરફારોનો હેતુ સેવા ફાળવણીમાં પારદર્શકતા વધારવી, વારંવારની સેવા બદલવાની પ્રવૃત્તિ અટકાવવી અને પરીક્ષાની ડિજિટલ સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવાનો છે. નવા નિયમો ખાસ કરીને IAS, IFS અને IPS માટે મહત્વપૂર્ણ અસર કરશે.
 

IAS–IFS માટે ફરી પરીક્ષા પર પ્રતિબંધ
નવા નિયમો અનુસાર, જે ઉમેદવારો અગાઉની UPSC પરીક્ષા દ્વારા IAS અથવા IFS તરીકે નિયુક્ત થઈ ચૂક્યા છે, તેઓ હવે CSE 2026 માટે અરજી કરી શકશે નહીં. વધુમાં, જો કોઈ ઉમેદવાર પ્રિલિમિનરી બાદ અને મેઇન્સ પહેલાં IAS અથવા IFSમાં નિમણૂક પામે છે, તો ભલે તે પ્રિલિમિનરી ક્વોલિફાય થયો હોય, તેને મેઇન્સ પરીક્ષા આપવાની મંજૂરી નહીં મળે. આ જોગવાઈથી ‘સેવા અપગ્રેડ’ માટે વારંવાર પરીક્ષા આપવાની પ્રવૃત્તિ પર રોક લાગશે.
 

IPS માટે નવા અને સ્પષ્ટ નિયમો
UPSCએ IPS માટે પણ નિયમો વધુ કડક કર્યા છે. જો કોઈ ઉમેદવાર અગાઉ IPS તરીકે પસંદગી પામ્યો હોય, તો CSE 2026ના પરિણામના આધારે તે ફરીથી IPS સેવાનો વિકલ્પ પસંદ કરી શકશે નહીં. અર્થાત્, IPSમાં પહેલેથી નિમણૂક ધરાવતા ઉમેદવારોને ‘એ જ સેવા’ ફરી પસંદ કરવાની છૂટ હવે નથી.
 

જૂના અધિકારીઓ માટે મર્યાદિત છૂટ (2026–27)
આયોગે 2025 કે તેનાથી પહેલાં UPSC પાસ કરીને કોઈ સરકારી સેવામાં (IAS, IPS, IRS વગેરે) જોડાયેલા ઉમેદવારોને એક ટ્રાંઝિશનલ રિલીફ આપ્યો છે. આવા ઉમેદવારો તેમના બાકી રહેલા એટેમ્પ્ટ્સ વાપરવા માટે 2026 અને 2027—આ બે વર્ષ દરમિયાન ફરી પરીક્ષા આપી શકશે, અને આ દરમિયાન હાલની નોકરીમાંથી રાજીનામું આપવાની ફરજ નહીં રહે. જોકે, જો કોઈ ઉમેદવાર 2028માં ફરી CSE આપવા માંગશે, તો તેને પહેલા પોતાની હાલની નોકરીમાંથી રાજીનામું આપવું પડશે. આથી સરકાર લાંબા ગાળે ‘એક સેવા—એક માર્ગ’ની નીતિ તરફ આગળ વધી રહી છે.
 

ટ્રેનિંગ અને એક્ઝેમ્પશન: કડક પાલન ફરજિયાત
જો કોઈ ઉમેદવાર 2026માં ‘ગ્રુપ A’ સેવામાં પસંદગી પામે છે પરંતુ વધુ સારો રેન્ક કે પસંદગીના કેડર માટે 2027માં ફરી પરીક્ષા આપવા ઇચ્છે છે, તો તેને સંબંધિત વિભાગ પાસેથી વિધિવત ‘ટ્રેનિંગમાંથી મુક્તિ’ (Exemption) લેવી ફરજિયાત રહેશે. જો ઉમેદવાર ટ્રેનિંગમાં હાજર ન રહે અને સત્તાવાર મુક્તિ પણ ન મેળવે, તો 2026નું તેનું આવેદન રદ ગણાશે. વધુમાં, 2027માં સફળતા મળે તો ઉમેદવારે બેમાંથી એક જ સેવા પસંદ કરવાની રહેશે. સેવા ચાલુ રાખવી હોય તો 2028 પછી ફરી પરીક્ષા આપવા માટે રાજીનામું અનિવાર્ય બનશે.


 

પરીક્ષા સુરક્ષામાં ટેકનોલોજીનો મોટો પગથિયો
ગેરરીતિ અને છેતરપિંડી અટકાવવા UPSCએ બાયોમેટ્રિક અને AI આધારિત સુરક્ષા વ્યવસ્થા લાગુ કરી છે. હવે ઉમેદવારો માટે AI આધારિત ફેશિયલ રેકગ્નિશન અને આધાર વેરિફિકેશન ફરજિયાત રહેશે. નોંધણી માટે ચાર-તબક્કાનો નવો ડિજિટલ પોર્ટલ અમલમાં મૂકાયો છે, જે સીધો આધાર કાર્ડ સાથે જોડાયેલો હશે. આ પગલાથી ઓળખ ચકાસણી, ડુપ્લિકેટ અરજી અને ઈમ્પર્સોનેશન જેવા કેસોમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.
 

શૈક્ષણિક લાયકાતમાં સ્પષ્ટતા
IAS માટે કોઈપણ વિષયમાં સ્નાતક (Bachelor’s Degree) લાયક ગણાશે. જ્યારે IFS માટે એનિમલ હસબન્ડરી, બોટની, કેમિસ્ટ્રી, જિયોલોજી, મેથેમેટિક્સ, ફિઝિક્સ, ઝૂલોજી વગેરે વિશિષ્ટ વિષયો સાથે સ્નાતક ડિગ્રી હોવી અનિવાર્ય રાખવામાં આવી છે.

UPSC CSE 2026ના આ ફેરફારો ઉમેદવારોને વધુ જવાબદાર અને એકાગ્ર કારકિર્દી માર્ગ તરફ દોરી જશે. વારંવાર સેવા બદલવાની પ્રવૃત્તિ પર રોક, ટ્રેનિંગમાં શિસ્ત, અને ટેકનોલોજી આધારિત સુરક્ષા—આ ત્રણેય પગલાં UPSCની પસંદગી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવશે. ઉમેદવારોએ હવે નવા નિયમો ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની તૈયારી અને કારકિર્દી યોજના ઘડવી પડશે.