રાજકોટના જંગલેશ્વર વિસ્તારમાં થયેલા મેગા ડિમોલિશન બાદ અનેક પરિવારો બેઘર બન્યા છે. તંત્ર દ્વારા 1500થી વધુ ગેરકાયદે બાંધકામો તોડી પાડવામાં આવ્યા, પરંતુ આ કાર્યવાહી પાછળ માનવીય કહાનીઓનું ભારેલું દુઃખ છુપાયેલું છે. વર્ષો સુધી અહીં વસવાટ કરનાર પરિવારો હવે ફૂટપાથ, સગા-સંબંધીઓ કે પાડોશીઓના આશ્રયે દિવસ કાઢી રહ્યા છે.
 

“દીકરી પથારીવશ છે, હું તેને ક્યાં લઈ જાઉં?”

40 વર્ષીય દિવ્યાંગ પુત્રીની માતા હલીમાબેનની આંખોમાં આંસુ હતાં. તેઓ કહે છે, “મારી દીકરી સાવ પથારીવશ છે. હું સામાન તો રસ્તા પર મૂકી દઉં, પણ દીકરીને ક્યાં લઈ જાઉં?” તેમના પરિવારમાં કુલ 8 સભ્યો છે. પતિ કામ કરી શકતા નથી, પુત્ર દિવ્યાંગ હોવા છતાં મજૂરી કરીને ઘર ચલાવે છે અને દીકરી માનસિક રીતે અશક્ત છે.

હલીમાબેન જણાવે છે કે, “ભઠ્ઠામાંથી ઈંટો ઉપાડી-ઉપાડી મકાન બનાવ્યું હતું. 50 વર્ષથી અહીં રહ્યાં, એક જ ઝટકામાં બધું તોડી પાડ્યું.” હાલ તેઓ સંબંધીના ઘરે આશરો લઈને રહ્યા છે, પરંતુ કેટલા દિવસ સુધી રાખી શકશે તેની કોઈ ખાતરી નથી.
 

“ફૂટપાથ પર સામાન, રાતે બહાર ઊંઘવું પડે છે”

દિવ્યાંગ હારુનભાઈ સુમરાએ જણાવ્યું કે તેમના ઘરમાં 8 સભ્યો છે. “હું પોતે દિવ્યાંગ છું, છતાં મજૂરી કરીને પરિવાર ચલાવું છું. મારી બહેન સંપૂર્ણપણે પથારીવશ છે. મારો સામાન ચાર અલગ-અલગ જગ્યાએ રાખ્યો છે. હાલ સંબંધીના ઘરે રહીએ છીએ, પણ રાતે બહાર ઊંઘવું પડે છે,” તેઓ કહે છે.

તેમણે મામલતદારથી લઈને કમિશનર સુધી દાદ માગી, પરંતુ યોગ્ય જવાબ મળ્યો નહીં હોવાનો આક્ષેપ કર્યો. “અમને આવાસ યોજનાનો ક્વાર્ટર મળે તેવી માંગ છે,” તેમણે વિનંતી કરી.
 

“ક્વાર્ટર એલોટ થયું, પણ પૈસા ક્યાંથી લાવીએ?”

ગુલામ અહેમદભાઈ કહે છે, “અમારા ઘરમાં 7 સભ્યો છે. હું, મારી પત્ની અને ભાઈ—ત્રણે વિકલાંગ છીએ. એક ક્વાર્ટર એલોટ થયું હતું, પરંતુ પૈસા ભરવા સક્ષમ નહોતાં, એટલે મળી શક્યું નહીં.”

તેમના મુજબ, “જો પૈસા હોત તો પહેલાજ લઈ લીધું હોત. અમે 25-30 વર્ષથી અહીં રહેતા હતા. હવે સામાન પણ બહાર રાખવો પડે છે અને રાત્રે બહાર જ સુઈ જવું પડે છે.”
 

60 વર્ષનું મકાન એક નોટિસમાં તોડી પડાયું

અનિષ સતારભાઈ સુમરા જણાવે છે કે, “અમારું 60 વર્ષ જૂનું મકાન એક જ નોટિસમાં તોડી પાડ્યું. હું કારખાનામાં કામ કરું છું. હાલ ભાઈએ આશરો આપ્યો છે. પત્ની અને બાળકો સાસરે ગયા છે.”

બાળકો સરકારી શાળામાં ભણે છે. “સરકારે નાના માણસો માટે પણ વિચારવું જોઈએ. અહીં સાચો સર્વે થવો જોઈએ હતો,” તેઓ ઉમેરે છે.
 

“વૃદ્ધ માતા-પિતા સાથે હવે ક્યાં જવું?”

પ્રકાશભાઈ રામજીભાઈ, જે રીક્ષા ચલાવે છે, કહે છે, “હવે અમારે વૃદ્ધ માતા-પિતાને લઈને ક્યાં જવું? તેમની દવાઓ ચાલુ છે. એક સપ્તાહથી કામ પણ નથી કર્યું.” તેઓ સરકાર પાસે આવાસની માંગ કરી રહ્યા છે.
 

ભાડે ઘર મળતું નથી

ઘણા પરિવારો કહે છે કે જંગલેશ્વરની છાપ ખરાબ બનાવી દેવામાં આવી છે, તેથી તેમને ભાડે ઘર મળતું નથી. જો કોઈ આપે તો ડબલ ભાડું માંગે છે. 5 હજારનું ભાડું હવે 10 હજાર સુધી પહોંચ્યું છે, જેમાં પણ 4 લોકોને જ રહેવાની મંજૂરી મળે છે. મોટા પરિવારો માટે આ શક્ય નથી.

આથી ઘણા લોકો પોતાના વિસ્તારની અંદર જ સગા-સંબંધીઓ કે પાડોશીઓના ઘરે આશરો લઈ રહ્યા છે. પરંતુ આ તાત્કાલિક વ્યવસ્થા કેટલો સમય ચાલશે તે અસ્પષ્ટ છે.
 

તંત્રનો બચાવ

મ્યુનિસિપલ કમિશનર તુષાર સુમેરાએ જણાવ્યું કે 2011-12માં BSUP-2 યોજના હેઠળ 598 આવાસો ફાળવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ હાલ વિસ્થાપિતો માટે કોઈ વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી નથી. તેમણે ઉમેર્યું કે પાત્રતા ધરાવતા અરજદારો અરજી કરશે તો આવાસ ફાળવવાની તૈયારી છે.
 

માનવીય સંવેદનાનો પ્રશ્ન

જંગલેશ્વર ડિમોલિશન માત્ર કાનૂની કાર્યવાહી નથી, પરંતુ માનવીય સંવેદનાનો પ્રશ્ન પણ છે. અહીં રહેતા ઘણા પરિવારોમાં દિવ્યાંગ, વૃદ્ધ અને બીમાર સભ્યો છે.

ઘર ગુમાવવાનું દુઃખ તો છે જ, પરંતુ ભવિષ્ય અંગેની અનિશ્ચિતતા વધુ ત્રાસદાયક છે. “અમે ગુનેગાર નથી, ગરીબ છીએ,” એક સ્થાનિકે કહ્યું.

હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું સરકાર અને તંત્ર બેઘર બનેલા લોકો માટે ટૂંક સમયમાં કોઈ અસરકારક વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા કરશે? જંગલેશ્વરના અનેક પરિવારો માટે હાલનો સમય જીવનની સૌથી કઠિન પરીક્ષા બની ગયો છે.