ભારતમાં ડિજિટલ સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવવા કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. અત્યાર સુધી દેશમાં મોબાઇલમાં સિમ કાર્ડ ન હોવા છતાં પણ વોટ્સએપ ચલાવવું શક્ય હતું. ઘણા યુઝર્સ વાઈ-ફાઈના આધાર પર મોબાઇલ અથવા કમ્પ્યુટર પર વોટ્સએપ ઉપયોગ કરતા હતા. પરંતુ વધતા સાયબર ફ્રોડ અને ફેક એકાઉન્ટ્સની સમસ્યા વચ્ચે હવે સરકાર દ્વારા ‘સિમ બાઈન્ડિંગ’ નિયમ ફરજિયાત બનાવવામાં આવતા આ સુવિધામાં મોટો ફેરફાર થયો છે.

WhatsApp હવે ભારતમાં સિમ કાર્ડ સાથે અનિવાર્ય રીતે જોડાયેલું રહેશે. એટલે કે કોઈપણ યુઝર પાસે માન્ય અને સક્રિય સિમ કાર્ડ વગર વોટ્સએપ એકાઉન્ટ ચલાવવું શક્ય નહીં રહે. આ પગલું ખાસ કરીને ફેક પ્રોફાઇલ અને અનટ્રેસેબલ નંબર દ્વારા થતી છેતરપિંડી રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ, બેંકિંગ અને ઓટીપી આધારિત સેવાઓમાં ભારે વધારો થયો છે. આ સાથે જ સાયબર ઠગાઈના બનાવોમાં પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં ઠગો વર્ચ્યુઅલ નંબર અથવા એક્ટિવ સિમ વિના વોટ્સએપ એકાઉન્ટ બનાવી લોકો સાથે છેતરપિંડી કરતા હતા. સરકારના મતે, સિમ બાઈન્ડિંગ ફરજિયાત કરવાથી દરેક એકાઉન્ટ કોઈ ન કોઈ સક્રિય મોબાઇલ નંબર સાથે જોડાયેલું રહેશે, જેનાથી ટ્રેસિંગ સરળ બનશે અને ગુનેગારો સુધી પહોંચવું આસાન રહેશે.

અગાઉ વોટ્સએપનો ઉપયોગ કરવા માટે માત્ર એક વખત ઓટીપી વેરિફિકેશન પૂરતું હતું. ત્યારબાદ સિમ કાઢી નાખીને પણ વાઈ-ફાઈ દ્વારા એપ ચાલુ રાખી શકાતી હતી. કેટલાક લોકો તો માત્ર કમ્પ્યુટર પર જ વોટ્સએપ વેબ અથવા ડેસ્કટોપ એપ દ્વારા સતત ઉપયોગ કરતા હતા. હવે નવા નિયમ મુજબ, જો સિમ સક્રિય નહીં હોય તો એકાઉન્ટ લોગઆઉટ થઈ જશે અને ફરીથી વેરિફિકેશન કરવું પડશે.

આ ઉપરાંત કમ્પ્યુટર પર લિંક કરાયેલ વોટ્સએપ એકાઉન્ટ અંગે પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. જો મોબાઇલમાં સિમ સક્રિય ન હોય અથવા નંબર સાથેનો સંપર્ક તૂટે તો કમ્પ્યુટર પર લિંક કરેલું એકાઉન્ટ 6 કલાકથી વધુ સમય સુધી કાર્યરત રહેશે નહીં. આથી લાંબા સમય સુધી સિમ વિના વોટ્સએપ ચલાવવાની સુવિધા હવે બંધ થઈ જશે.

ટેક્નોલોજી નિષ્ણાતોના મતે, આ નિર્ણયથી સામાન્ય વપરાશકર્તાઓને મોટો તકલીફ નહીં થાય, કારણ કે મોટા ભાગના લોકો પાસે સક્રિય સિમ કાર્ડ હોય છે. પરંતુ જે લોકો સેકન્ડરી ડિવાઇસ, ટેબ્લેટ અથવા માત્ર વાઈ-ફાઈ આધારિત ગેજેટ પર વોટ્સએપ ચલાવતા હતા, તેમને હવે સિમ આધારિત વેરિફિકેશન જાળવવું પડશે.

સરકારનો દાવો છે કે આ પગલું ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમને વધુ સુરક્ષિત બનાવશે. ખાસ કરીને ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સ અને મેસેજિંગ એપ્સ પર ફરજિયાત સિમ બાઈન્ડિંગથી ફેક ન્યૂઝ, સ્પામ મેસેજ અને ફ્રોડ કોલ્સમાં ઘટાડો થશે. જો કોઈ વ્યક્તિ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિમાં સંડોવાયેલો હોય તો તેની ઓળખ સરળતાથી થઈ શકશે.

જોકે કેટલાક પ્રાઇવસી એક્ટિવિસ્ટોએ આ નિયમ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમના મતે, દરેક ઓટીટી એકાઉન્ટને સિમ સાથે ફરજિયાત રીતે જોડવાથી યુઝરની ગોપનીયતા અંગે ચર્ચા ઉભી થઈ શકે છે. પરંતુ સત્તાવાળાઓનો મત છે કે આ પગલું માત્ર સુરક્ષા હેતુસર છે અને ડેટા પ્રોટેક્શન નિયમોનું પાલન કરવામાં આવશે.

ડિજિટલ યુગમાં સુરક્ષા અને સુવિધા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. વોટ્સએપ જેવી લોકપ્રિય મેસેજિંગ એપ દેશના કરોડો લોકો માટે દૈનિક સંચારનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની ગઈ છે. તેથી તેમાં થતો કોઈપણ ફેરફાર વ્યાપક અસર ધરાવે છે.

આગામી સમયમાં અન્ય મેસેજિંગ અને ઓટીટી એપ્સ પર પણ સમાન નિયમ લાગુ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સરકારનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો દુરુપયોગ રોકવા માટે કડક પગલાં લેવામાં આવશે.

હાલ માટે વપરાશકર્તાઓએ ખાતરી કરવી જરૂરી છે કે તેમનો મોબાઇલ નંબર સક્રિય અને યોગ્ય રીતે વોટ્સએપ સાથે જોડાયેલો છે. નહીંતર એકાઉન્ટ એક્સેસમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. સાયબર ફ્રોડ સામેની લડતમાં આ પગલું કેટલું અસરકારક સાબિત થાય છે તે આવનારા સમયમાં સ્પષ્ટ થશે, પરંતુ એટલું ચોક્કસ છે કે હવે ભારતમાં સિમ કાર્ડ વિના વોટ્સએપ ચલાવવાનો યુગ પૂરો થયો છે.