રાજકોટ શહેરના ઐતિહાસિક વારસાને સાચવવા માટે રાજ્ય સરકાર અને મહાનગરપાલિકા ખાસ કાર્યવાહી કરી રહી છે. શહેરની ઓળખમાં રહેલા જૂના બાંધકામો, તળાવો, ધાર્મિક સ્થળો, સામાજિક સ્થળો અને લોકસાહિત્ય જેવા હેરીટેજ એન્ડોરસમેઇન્ટને જીવંત રાખવા માટે હવેથી વિશાળ સર્વે અને જાળવણીનો પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો છે. આ પ્રયાસ શહેરના વતનપ્રેમીઓ, ઇતિહાસપ્રેમીઓ અને તંત્ર માટે શહેરને નવા અને આધુનિક રૂપમાં લાવવાના પ્રયાસ સાથે પ્રાચિન વારસાને જાળવવા માટે છે.

મહાનગરપાલિકા દ્વારા રેસકોર્સની આર્ટ ગેલેરી ખાતે હેરીટેજ રાજકોટ અને મહાનગરના રજવાડી વારસાનું પ્રદર્શન ગોઠવવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રદર્શન શહેરના જૂના બાંધકામો, ધાર્મિક, સામાજિક અને લોકસાહિત્ય સંબંધિત સ્થળોની માહિતી જનતાને આપવા માટે આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે રાજ્ય સરકારે પણ રાજ્યભરમાં હેરીટેજ જગતના જતન માટે સૂચના આપી છે. ખાસ કરીને જુના રાજકોટના પ્રાચિન ઇમારતો, તળાવો, ટાવર, શાળાઓ, જાહેર સ્થળો, ગાર્ડન, જૂની કચેરીઓ, શાક માર્કેટ અને વોલ ટાવર જેવા ઐતિહાસિક સ્થળોને જીવંત રાખવા માટે સર્વે કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

આ પ્રક્રિયા હેઠળ હેરીટેજ સ્થળોની સ્થિતિનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આ માટે મહાનગરપાલિકા દ્વારા ખાસ સલાહકારની નિમણૂક કરવા માટે ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. સલાહકાર હેરીટેજ પોલીસી, જાળવણી અને રીનોવેશન માટે લાંબા ગાળાનો આયોજન તૈયાર કરશે. આ પ્લાન મુજબ, કયા સ્થળનું કઇ રીતે જતન કરવું તે નક્કી કરવામાં આવશે અને તેમાં તંત્રના તેમજ આરોગ્ય અને સુરક્ષા ક્ષેત્રના પગલાં પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે.

રાજકોટ શહેરમાં મહાત્મા ગાંધીજીની યાદો સાથે જોડાયેલી ઘણી ઇમારતો પણ હાજર છે, જેમ કે ધર્મેન્દ્ર રોડ પર આવેલા ક.બા. ગાંધીનો ડેલો અને ગાંધી મ્યુઝિયમ. આ જગ્યાઓની જાળવણી કરવામાં આવી છે અને જરૂર પડે તો મ્યુઝિયમમાં રૂપાંતર પણ કરવામાં આવ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓને આ સ્થળો વિશે જાણકારી ઉપલબ્ધ કરાવવા અને પ્રાચીન વારસાને ભણાવવામાં રસ દાખવવા માટે હેરીટેજમાં શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો પણ યોજાશે.

દરબારગઢ, રજવાડા સમયના શૈલીની ઇમારતોનું રીનોવેશન પણ હવે આયોજન હેઠળ છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં પ્રાચીન બાંધકામ ખખડેલી હાલતમાં છે અને તે જર્જરિત થઈ રહી છે, જેના કારણે તંત્ર માટે આ રિહેબિલિટેશન પ્રોજેક્ટ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે. આ ઉપરાંત, પરંપરાગત ગરબીઓ, લોકસાહિત્ય, લોકકલાઓ અને રજવાડી વારસાના અન્ય પાસાઓનું પણ રેકોર્ડ રાખીને તેમને નવા પેઢી માટે હાજર કરવાના પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

રાજકોટના ઐતિહાસિક સ્થળોના સર્વે અને રીનોવેશન દ્વારા શહેરના વર્તમાન નગર યોજના સાથે પ્રાચીન વારસાનું સંતુલન બનાવવાનું મુખ્ય ઉદ્દેશ છે. નવા હેરીટેજ પ્લાન હેઠળ શહેરમાં વાસ્તવિક ડોકયુમેન્ટેશન થશે, જેમાં દરેક ઇમારત, તળાવ, બજાર, પારંપરિક શાળાઓ અને જાહેર સ્થળોની વિગતો રહેશે. તે આધારે કયા સ્થળનું કઇ રીતે જતન કરવું અને કઈ જગ્યાએ મ્યુઝિયમ, શૈક્ષણિક કેન્દ્ર અથવા રેસ્ટોરેશન કરવું તે નક્કી થશે.

હેરીટેજ જગતના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, શહેરના ઐતિહાસિક બાંધકામો અને સાંસ્કૃતિક વારસાની રીનોવેશન કરવું માત્ર મ્યુઝિયમ બનાવવા પૂરતું નથી, પરંતુ તેને જીવન્ત રાખવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ માટે જરૂરી છે કે નવા શહેરના વિકાસમાં હેરીટેજને મહત્વ આપવામાં આવે અને તે નવનિર્માણ અને આધુનિકીકરણ સાથે તાલમેળમાં રહે.

હવે જ્યારે સલાહકારની નિમણૂક થશે, ત્યારે હેરીટેજ સ્થળોના સર્વે અને રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે. આ રિપોર્ટના આધારે શહેરમાં કયા સ્થળનું કઇ રીતે રીનોવેશન કરવું, કયા સ્થળ પર મ્યુઝિયમ અથવા શૈક્ષણિક કેન્દ્ર બનાવવું તે નક્કી થશે. આ રીતે જૂના રાજકોટને નવું અને આધુનિક બનાવી શકાય તે સાથે પ્રાચીન વારસાને સાચવવાનો પ્રયાસ પણ સફળ થશે.

રાજકોટ શહેરના ઐતિહાસિક સ્થળો, રજવાડી વારસો, લોકસાહિત્ય અને પરંપરાગત સંસ્કૃતિના જતન માટે રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધા છે. નવા સલાહકારના માર્ગદર્શન હેઠળ હેરીટેજ સ્થળોના સર્વે અને રીનોવેશનનો લાંબા ગાળાનો પ્રોજેક્ટ શરૂ થશે. આ પ્રયાસ દ્વારા જૂના શહેરને નવું રૂપ આપવામાં આવશે અને નવી પેઢીને ઇતિહાસ સાથે જોડવાનું કાર્ય સરળ બનશે.