અમેરિકાના પૂર્વ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે H-1B વર્ક વિઝા માટે જાહેર કરેલી નવી **1 લાખ ડોલર (લગભગ રૂ. 90 લાખ)**ની ફી ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગ માટે મોટો આંચકો સાબિત થઈ છે. ખાસ કરીને અમેરિકામાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીય કુશળ કર્મચારીઓ મોકલતી ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ (TCS), ઇન્ફોસિસ, વિપ્રો અને કોગ્નિઝન્ટ જેવી કંપનીઓ માટે આ નિર્ણય ભારે ચિંતા ઉભી કરી રહ્યો છે. આ ફી વધારો ટૂંકા ગાળામાં ખર્ચ વધારશે અને લાંબા ગાળામાં સમગ્ર બિઝનેસ મોડલમાં ફેરફાર કરવા મજબૂર કરી શકે છે.
 

H-1B વિઝા કેમ છે ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગ માટે મહત્વપૂર્ણ?

H-1B વિઝા એ અમેરિકાનો એક બિન-સ્થાયી વર્ક વિઝા છે, જેનાથી અમેરિકન કંપનીઓ વિશેષ કૌશલ્ય ધરાવતા વિદેશી પ્રોફેશનલ્સને નોકરી પર રાખી શકે છે. ખાસ કરીને સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ, ડેટા એનાલિટિક્સ, ક્લાઉડ, AI અને સાયબર સિક્યોરિટી જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતીય પ્રોફેશનલ્સની ભારે માંગ છે.

દર વર્ષે અમેરિકા માત્ર 85,000 H-1B વિઝા જ આપે છે, જેમાંથી 65,000 સામાન્ય કેટેગરી માટે અને 20,000 ઉચ્ચ ડિગ્રી ધરાવનારા માટે ફાળવવામાં આવે છે. માંગ ઘણી વધુ હોવાથી લોટરી સિસ્ટમ લાગુ પડે છે. ભારતીય આઈટી કંપનીઓ માટે આ વિઝા તેમના ગ્લોબલ ડિલિવરી મોડલની કરોડરજ્જુ સમાન છે.
 

ફી વધારાનો ટ્રમ્પનો હેતુ શું?

ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્રનો દાવો છે કે ઘણી સ્ટાફિંગ કંપનીઓ લોટરી જીતવાની સંભાવના વધારવા માટે એક જ ઉમેદવાર માટે અનેક અરજીઓ કરે છે, જેને ‘સિસ્ટમ સ્પામ’ કહેવામાં આવે છે. તેમનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયા દ્વારા ઓછા પગારે કામ કરવા તૈયાર વિદેશી કર્મચારીઓ અમેરિકન નોકરીઓ કબજે કરે છે, જે સ્થાનિક કામદારો માટે નુકસાનકારક છે.

ટ્રમ્પ સરકારનું કહેવું છે કે 1 લાખ ડોલરની ફી રાખવાથી ફક્ત ખરેખર ઉચ્ચ-કૌશલ્ય ધરાવતા અને મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓ માટે જ કંપનીઓ H-1B વિઝાનો ઉપયોગ કરશે. આમ કરવાથી અમેરિકાનું પગાર સ્તર પણ જળવાશે અને સ્થાનિકોને વધુ તકો મળશે.
 

ભારતીય કંપનીઓ પર કેટલો આર્થિક બોજ પડશે?

બ્લૂમબર્ગના વિશ્લેષણ મુજબ જો આ ફી છેલ્લા ચાર વર્ષ દરમિયાન લાગુ હોત, તો ભારતીય આઈટી કંપનીઓને અબજો ડોલરનો વધારાનો ખર્ચ સહન કરવો પડત.

• ઇન્ફોસિસ: 10,400થી વધુ H-1B વિઝા માટે અરજી કરી હતી, જેને કારણે માત્ર વિઝા ફી જ આશરે 1 અબજ ડોલર (રૂ. 9,000 કરોડ) વધારાનો ખર્ચ થાત.
• TCS: 6,500થી વધુ કર્મચારીઓ માટે આ ફી લાગુ પડત, જે તેમની નવી H-1B ભરતીના 82% જેટલું છે.
• કોગ્નિઝન્ટ: 5,600થી વધુ કર્મચારીઓ પર અસર પડત, જે લગભગ 89% નવી ભરતી સમાન છે.

આ ખર્ચ ક્લાયન્ટ્સ પર ઠાલવવો સહેલો નથી, એટલે કંપનીઓના નફા પર સીધી અસર થવાની શક્યતા છે.
 

કંપનીઓએ કેવી પ્રતિક્રિયા આપી?

આ નિર્ણય બાદ મોટી આઈટી કંપનીઓએ રોકાણકારો અને બજારને શાંત રાખવા માટે નિવેદનો આપ્યા છે. કોગ્નિઝન્ટે જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં તેણે વિઝા પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને સ્થાનિક ભરતી વધારી છે. ઇન્ફોસિસના CEO સલિલ પારેખે પણ કહ્યું કે તેમની કંપનીમાં અમેરિકામાં મર્યાદિત સ્પોન્સરશિપ નીતિ હોવાથી ગ્રાહક સેવા પર મોટો પ્રભાવ નહીં પડે.
 

કંપનીઓ માટે વિકલ્પો શું છે?

આ સ્થિતિમાં ભારતીય આઈટી કંપનીઓ માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પો ઉભા થાય છે:

1. ઓફશોરિંગ અને નીરશોરિંગ: ભારત, કેનેડા અને મેક્સિકો જેવા દેશોમાંથી પ્રોજેક્ટ્સ સંચાલિત કરવાનું વધારવું.
2. સ્થાનિક ભરતી: અમેરિકન નાગરિકો અને ગ્રીન કાર્ડ ધરાવનારા પ્રોફેશનલ્સને વધુ તક આપવી.
3. AI અને ઓટોમેશન: ઓછા કૌશલ્યવાળા કામમાં ઓટોમેશનનો ઉપયોગ કરીને માનવ સંસાધન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી.
4. ઉચ્ચ-કૌશલ્ય પર ફોકસ: ફક્ત અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વિશેષ કુશળતા ધરાવતી ભૂમિકાઓ માટે જ H-1B વિઝાનો ઉપયોગ કરવો.
    

આ ફી લાગુ થતી અટકી શકે છે?

ટ્રમ્પ સરકારની આ યોજના સામે અમેરિકાની ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ અને કેટલાક રાજ્યોએ કાનૂની પડકાર ફેંક્યો છે. તેમનો દાવો છે કે આટલી મોટી ફી લાદવી વહીવટી સત્તાની મર્યાદા બહાર છે અને તે અમેરિકન બિઝનેસને નુકસાન પહોંચાડશે. અગાઉ પણ ટ્રમ્પની ઘણી ઇમિગ્રેશન નીતિઓ અદાલતોમાં અટકાવવામાં આવી છે, તેથી આ ફી લાગુ થશે કે નહીં તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.
 

સંકટ કે પરિવર્તનની તક?

ટૂંકા ગાળામાં આ નિર્ણય ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગ માટે સંકટરૂપ છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે પરિવર્તનની તક પણ બની શકે છે. કંપનીઓ હવે વધુ ઉચ્ચ-મૂલ્ય સેવાઓ, AI, ક્લાઉડ અને ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. સાથે જ દેશમાં જ વધુ ગુણવત્તાપૂર્ણ રોજગારી ઊભી થશે અને બ્રેઇન ડ્રેઇન ઘટાડવાની શક્યતા પણ વધશે.

 H-1B વિઝાની આકરી ફી ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગ માટે મોટો પડકાર છે, પરંતુ યોગ્ય વ્યૂહરચના અપનાવવામાં આવે તો આ પડકાર ભવિષ્યની નવી દિશા પણ બતાવી શકે છે.