ભારતમાં કોરોના મહામારી બાદ આરોગ્ય સંબંધિત અનેક નવી ચિંતાઓ ઊભી થઈ છે. હૃદયરોગના કેસોમાં થયેલા વધારા પછી હવે બ્રેઈન સ્ટ્રોકના વધતા પ્રમાણએ તબીબી જગતમાં ચિંતાનો વિષય ઊભો કર્યો છે. તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, દેશમાં બ્રેઈન સ્ટ્રોકનો ભોગ બનનારામાં યુવાનોની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે વધી રહી છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે દર 7 દર્દીમાં એક દર્દી 45 વર્ષ કે તેથી ઓછી વયનો હોય છે.

નેશનલ સ્ટ્રોક રજીસ્ટ્રી દ્વારા એકત્રિત 30 હોસ્પિટલોના ડેટાના આધારે આ તારણો સામે આવ્યા છે. જોકે આ આંકડા સમગ્ર દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી, છતાં પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સમજવા માટે પૂરતા છે. અભ્યાસ મુજબ બ્રેઈન સ્ટ્રોકના દર્દીઓની સરેરાશ વય 59.4 વર્ષ છે, પરંતુ યુવા વયના દર્દીઓનો ઉછાળો ચિંતાજનક છે. ખાસ કરીને 45 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોમાં સ્ટ્રોકના કેસ વધતા જોવા મળ્યા છે.

અભ્યાસમાં સ્ટ્રોક માટેના મુખ્ય જોખમી પરિબળો પણ સામે આવ્યા છે. 74.5 ટકા દર્દીઓમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર (બીપી) જોવા મળ્યું હતું, જે સ્ટ્રોકનું સૌથી મોટું કારણ ગણાય છે. તંબાકુ સેવન કરનારા, જેમ કે સિગારેટ અને બીડી પીનારાઓનો હિસ્સો 28.5 ટકા હતો. ડાયાબિટીસ ધરાવતા દર્દીઓમાં 27.7 ટકા લોકો સ્ટ્રોકનો ભોગ બન્યા હતા. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે જીવનશૈલી સંબંધિત બીમારીઓ અને ખરાબ આદતો બ્રેઈન સ્ટ્રોકના જોખમને ગંભીર રીતે વધારી રહી છે.

અભ્યાસમાં પુરુષોમાં સ્ટ્રોકનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળ્યું છે. યુવા વયના સ્ટ્રોક દર્દીઓમાં 63 ટકા પુરુષો હતા. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ સ્ટ્રોકના કેસોમાં વધારો નોંધાયો છે, જ્યાં 72 ટકા દર્દીઓ ગામડાંઓમાંથી આવ્યા હતા. સામાન્ય માન્યતા મુજબ ગ્રામ્ય જીવન વધુ સ્વસ્થ ગણાય છે, પરંતુ વધતો તણાવ, આરોગ્ય અંગે અજ્ઞાનતા અને સમયસર સારવાર ન મળવી જેવી પરિસ્થિતિઓ જોખમ વધારી રહી છે.

બ્રેઈન સ્ટ્રોક એક તાત્કાલિક સારવારની જરૂરિયાત ધરાવતી પરિસ્થિતિ છે. તબીબોનું કહેવું છે કે સ્ટ્રોકના પ્રથમ ત્રણ કલાક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. જો દર્દી આ સમયગાળા દરમિયાન સારવાર મેળવે તો જીવ બચવાની અને કાયમી અપંગતા ટાળવાની શક્યતા વધે છે. છતાં પણ અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે ફક્ત 20 ટકા દર્દીઓ જ શરૂઆતના 4-5 કલાકમાં હોસ્પિટલ પહોંચે છે, જ્યારે 37 ટકા દર્દીઓ 24 કલાક પછી સારવાર માટે પહોંચે છે. આ વિલંબ ગંભીર પરિણામો તરફ દોરી શકે છે.

ડેટા મુજબ 13.9 ટકા દર્દીઓનું હોસ્પિટલમાં જ મૃત્યુ થયું હતું અથવા તેઓ કાયમી શારીરિક અપંગતાનો ભોગ બન્યા હતા. ત્રણ મહિનાની અંદર મૃત્યુ પામનારા દર્દીઓનો આંકડો 28 ટકા હતો. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે બ્રેઈન સ્ટ્રોક માત્ર તાત્કાલિક જોખમ જ નથી, પરંતુ લાંબા ગાળે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

કોરોના બાદ વધેલા હૃદયરોગના કેસોની જેમ જ બ્રેઈન સ્ટ્રોકના કેસોમાં પણ જીવનશૈલીનો મોટો ફાળો હોવાનું માનવામાં આવે છે. વધતી બેઠાડુ જીવનશૈલી, અનિયમિત આહાર, વ્યાયામનો અભાવ, તણાવ અને નિંદ્રાની કમી જેવી પરિસ્થિતિઓ શરીર અને મગજ બંને માટે જોખમી બની રહી છે. ખાસ કરીને હાઈ બીપી અને ડાયાબિટીસ જેવી સ્થિતિઓ જો નિયંત્રણમાં ન રાખવામાં આવે તો સ્ટ્રોકની સંભાવના ઘણો વધી જાય છે.

તબીબી નિષ્ણાતો લોકોને સલાહ આપે છે કે નિયમિત આરોગ્ય ચકાસણી, સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત અને તણાવ નિયંત્રણ જેવી આદતો અપનાવવી જોઈએ. હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ ધરાવતા દર્દીઓએ ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ અને ડોક્ટરની સલાહ મુજબ દવાઓ નિયમિત લેવી જોઈએ. તંબાકુ અને દારૂ જેવી આદતો છોડવાથી પણ સ્ટ્રોકનો જોખમ ઘટાડી શકાય છે.

આ રીતે, ભારતમાં હવે ફક્ત હૃદયની નહીં પરંતુ મગજની તંદુરસ્તી પર પણ સમાન ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. વધતા બ્રેઈન સ્ટ્રોકના કેસો, ખાસ કરીને યુવાનોમાં, એક ચેતવણીરૂપ છે. સમયસર ઓળખ, ઝડપી સારવાર અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવીને આ જીવલેણ જોખમને ઘણાં અંશે ઘટાડવું શક્ય છે.