ઇન્ડિગો એરલાઇન્સમાં પાયલટ્સના લાંબા કામના કલાકો, થાક અને અસુરક્ષિત શેડ્યૂલિંગને કારણે સર્જાયેલા મોટા સંકટ બાદ હવે સમાન ચર્ચા ભારતીય રેલવેમાં પણ ગરમાઈ છે. **ઓલ ઇન્ડિયા લોકો રનિંગ સ્ટાફ એસોસિયેશન (AILRSA)**એ સરકારને ચેતવણી આપી છે કે જો ‘ક્રૂ થાક’ને ગંભીરતાથી ન લેવામાં આવે તો રેલવેમાં પણ કોઈ મોટો અકસ્માત સર્જાઈ શકે છે.

રેલવેમાં ‘ક્રૂ થાક’ની સમસ્યા નવી નથી. લાંબા સમયથી લોકો પાયલટ્સ આ વિષય પર અવાજ ઉઠાવતા રહ્યા છે, પરંતુ ઇન્ડિગોની ઘટનાએ હવે આ મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં મૂકી દીધો છે.

સરકારના દ્વિધા વલણ પર એસોસિયેશનની ટીકા

AILRSAએ જણાવ્યું છે કે ઇન્ડિગો એરલાઇન્સ જેવી મોટી ખાનગી કંપનીઓ સલામતી સંબંધિત નિયમોને અવગણતી હોય ત્યારે સરકાર 'ઉદારતા' બતાવે છે, પરંતુ જ્યારે સરકારી કર્મચારીઓ પોતાની માંગણીઓ રજુ કરે છે ત્યારે કડક વલણ અપનાવવામાં આવે છે.

એસોસિયેશનના નેતાઓએ જણાવ્યું:

• "ઇન્ડિગો માટે સરકાર નરમ છે. પરંતુ રેલવેના લોકો પાયલટ્સ પર તમામ કડક નિયમો લાદવામાં આવે છે."
• "ખાનગી કંપનીઓની ભૂલોને અવગણવામાં આવે છે, જ્યારે જાહેર વ્યવસ્થાના લોકો પર અસ્વીકાર્ય દબાણ મૂકવામાં આવે છે."

તેમના મુજબ, ઇન્ડિગો સંકટમાં જેમ ‘પાયલટ થાક’ને મુખ્ય કારણ માનવામાં આવ્યું છે, એ જ સમસ્યા રેલવેમાં વર્ષોથી ચાલી રહી છે, પણ તેને ગંભીરતાથી લેવાતી નથી.

લોકો પાયલટ્સની મુખ્ય માંગણીઓ

AILRSAએ સરકાર સમક્ષ સ્પષ્ટ અને તાત્કાલિક માંગણીઓ રજૂ કરી છે, જેમાં ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય સલામતી ધોરણોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે:

1. Fatigue Risk Management System (FRMS)નો અમલ

વિશ્વના વિકસિત દેશોમાં ક્રૂ થાક માપવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે FRMS આધારીત શેડ્યૂલિંગ ફરજિયાત છે.
એસોસિયેશનની મુખ્ય માંગ:

• દિવસે મહત્તમ 6 કલાકની ડ્યૂટી
• દરેક ડ્યૂટી પછી 16 કલાક આરામ ફરજિયાત
• સાપ્તાહિક આરામ સમયગાળાની ખાતરી

આ સિસ્ટમ વિમાનો અને રેલવે બંને ક્ષેત્રોમાં વિશ્વભરમાં સ્વીકારવામાં આવી છે, પરંતુ ભારત હજુ સુધી તેને અપનાવ્યું નથી.

યુરોપ, અમેરિકા અને કેનેડાના ઉદાહરણો

AILRSAએ સ્પષ્ટ કર્યું કે યુરોપિયન યુનિયન, અમેરિકન ફેડરલ રેલવે એડમિનિસ્ટ્રેશન અને કેનેડિયન રેલવે સિસ્ટમમાં લોકો પાયલટ્સ:

• કડક કામ-આરામના નિયમોમાં બંધાય છે
• શિફ્ટની મહત્તમ મર્યાદા પાર ન કરી શકે
• નિયમો તોડવા બદલ કંપનીઓ સામે ભારે દંડ થાય છે

ભારતીય રેલવેમાં મુસાફરોની સંખ્યા વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે, છતાં સલામતીના એવા નિયમો અમલમાં નથી.

રોજ 2–3 કરોડ મુસાફરો—પણ સલામતી પર પ્રશ્નચિહ્ન

ભારતીય રેલવે રોજ 2 કરોડથી વધુ મુસાફરો લઈ જાય છે. તહેવારો અને પીક સીઝનમાં આ સંખ્યા 3 કરોડ પહોંચે છે.

એટલા ભારે મુસાફર પ્રેશરમાં લાંબા શિફ્ટો કામ કરનાર લોકો પાયલટ્સ કેટલા થાકી જાય છે, તેનો ખરો અંદાજ લગાવવો સરળ નથી.

• પાછળના કેટલાક બનાવો સલામતીની ચિંતા વધુ કરે છે:
• બારાબંકીમાં બે ટ્રેનો વચ્ચે એક લોકો પાયલટ થાકને કારણે ટ્રેન છોડી ગયો હતો.

મહાકુંભ મેળા દરમિયાન એક પાયલટે 16 કલાક લાંબી ડ્યૂટીને કારણે સ્પેશિયલ ટ્રેન ચલાવાથી ઇનકાર કર્યો હતો.

આ બનાવો માત્ર એલાર્મ નથી—આ દેશની સૌથી મોટી પરિવહન વ્યવસ્થામાં સલામતીની ગંભીર ખામી બતાવે છે.

AILRSAનો સ્પષ્ટ સંદેશ: ‘ફક્ત ઇન્ડિગો નહીં, રેલવે પર પણ ધ્યાન આપો’

એસોસિયેશનનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે થાકેલા લોકો પાયલટ્સ દ્વારા ટ્રેનો ચલાવવી “મુસાફરોના જીવન માટે સીધો ખતરો” છે.

તેમણે સરકારને કહ્યું છે:

• “ઇન્ડિગો વિવાદે ક્રૂ થાકની સમસ્યાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે લાવી છે. હવે રેલવેની સમસ્યાઓને પણ એટલી જ ગંભીરતાથી લેવા સમય આવી ગયો છે.”
• “દેશની લાઇફલાઇન કહેવાતી રેલવેમાં સલામતી મુદ્દાઓને લાંબા સમયથી અવગણવામાં આવે છે.”

એક તરફ ઇન્ડિગો જેવી પ્રાઇવેટ એરલાઇનને લઈને સરકાર તરત કાર્યવાહીમાં દેખાઈ રહી છે, જે સરાહનીય છે. પરંતુ બીજી તરફ, દેશના સૌથી મોટા સરકારી પરિવહન તંત્રમાં કામ કરતા લોકો પાયલટ્સ વર્ષોથી થાક, શેડ્યૂલિંગ અને સલામતીના નિયમો અંગે અવાજ ઉઠાવે છે—પણ અજાણ્યા કારણોસર તેમને ‘પ્રાથમિકતા’ મળતી નથી.

જ્યારે રેલવે રોજ કરોડો લોકોનો જીવ ભાળે છે, ત્યારે ક્રૂ થાક જેવી સમસ્યા પર ઝડપી નિર્ણય લેવાની જરૂરિયાત વધુ છે.

રેલવે કર્મચારી સંગઠનોની માંગણીઓ હવે ફરી ચર્ચામાં આવી છે. હવે જોવાનું એ છે કે સરકાર ઇન્ડિગોની જેમ રેલવેની સલામતી પર પણ એટલી જ ઝડપથી પગલા લે છે કે નહીં.