ભારતના શાસકીય અને ઐતિહાસિક પ્રતિક તરીકે ઓળખાતા Rashtrapati Bhavanમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ Droupadi Murmuએ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ અને એકમાત્ર ભારતીય ગવર્નર-જનરલ C. Rajagopalachari (રાજાજી)ની પ્રતિમાનું અનાવરણ કર્યું છે. આ પ્રતિમા બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ Edwin Lutyensની પ્રતિમાના સ્થાને સ્થાપિત કરવામાં આવી છે.

કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ નિર્ણય દેશને “ગુલામીની માનસિકતા”માંથી મુક્ત કરવાના વ્યાપક અભિયાનનો એક ભાગ છે. રાજાજીની પ્રતિમા રાષ્ટ્રપતિ ભવનના અશોક મંડપ નજીક ગ્રાન્ડ ઓપન સ્ટેયરકેસ વિસ્તારમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, જ્યાં તે મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમાની બરાબર સામે સ્થિત છે. આ સ્થાન પસંદગી પણ પ્રતીકાત્મક માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે સ્વતંત્રતા અને ભારતીય આત્મસન્માનના સંદેશને ઉજાગર કરે છે.

‘રાજાજી ઉત્સવ’ના પ્રસંગે આયોજિત સમારોહમાં રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે રાજાજીનું જીવન ભારતને માનસિક ગુલામીમાંથી બહાર લાવવા માટે સમર્પિત રહ્યું હતું. તેમણે યાદ કરાવ્યું કે આઝાદી પછી જ્યારે રાજાજી ગવર્નર હાઉસમાં નિવાસ માટે આવ્યા, ત્યારે તેમણે બ્રિટિશ ઠાઠમાઠના પ્રતિકોને બદલે પોતાના રૂમમાં રામકૃષ્ણ પરમહંસ અને મહાત્મા ગાંધીના ચિત્રો લગાવી ભારતીય સંસ્કૃતિ અને આત્મગૌરવને પ્રાથમિકતા આપી હતી. આ ઘટના તેમના વ્યક્તિત્વ અને વિચારધારાનું પ્રતિબિંબ માનવામાં આવે છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં અનેક પ્રતીકાત્મક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. બ્રિટિશ શાસનકાળના અધિકારીઓના ચિત્રોને દૂર કરીને ત્યાં પરમવીર ચક્ર વિજેતાઓના ચિત્રો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. સરકારનો દાવો છે કે આ પગલાં દ્વારા ભારતના ઐતિહાસિક વારસાને વધુ ભારતીય દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કરવાની દિશામાં પ્રયત્ન કરવામાં આવી રહ્યો છે.
 

આ પ્રસંગે વડાપ્રધાન Narendra Modiનો સંદેશ પણ વાંચી સંભળાવવામાં આવ્યો હતો. વડાપ્રધાને જણાવ્યું કે જ્યાં પહેલા લુટિયન્સની પ્રતિમા હતી ત્યાં હવે રાજાજીની પ્રતિમા હોવી એ માનસિક સંસ્થાનવાદમાંથી મુક્તિનું પ્રતીક છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આજનું રાષ્ટ્રપતિ ભવન ભારતીય લોકશાહી આત્મવિશ્વાસ અને સાંસ્કૃતિક ગૌરવનું પ્રતિક બની રહ્યું છે.

રાષ્ટ્રપતિ ભવનનો ઐતિહાસિક પરિચય બ્રિટિશ કાળ સાથે જોડાયેલો છે. તેની ડિઝાઈન બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ એડવિન લુટિયન્સ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી અને તે સમયના વાઇસરોય હાઉસ તરીકે ઓળખાતું હતું. સ્વતંત્રતા બાદ તેને રાષ્ટ્રપતિ ભવન તરીકે ઓળખ આપવામાં આવી. લુટિયન્સનું યોગદાન ભારતની આર્કિટેક્ચરલ વારસામાં મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે, પરંતુ હાલના સમયમાં સરકાર ભારતીય નેતાઓ અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામના હીરોને વધુ પ્રાથમિકતા આપવા ઇચ્છે છે.

આ ફેરફાર સામે કેટલીક પ્રતિક્રિયાઓ પણ સામે આવી છે. એડવિન લુટિયન્સના પરપૌત્ર અને બ્રિટિશ લેખક મેટ રિડલેએ સોશિયલ મીડિયા પર દુઃખ વ્યક્ત કર્યું હતું. તેમણે લખ્યું કે તેમના પરદાદા દ્વારા ડિઝાઈન કરાયેલા ભવનમાંથી તેમની પ્રતિમા હટાવવામાં આવી તે અફસોસજનક છે. આ મુદ્દે સોશિયલ મીડિયા પર સમર્થન અને વિરોધ બંને પ્રકારની પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે.

રાજાજી ભારતીય રાજકારણ અને સ્વતંત્રતા આંદોલનના અગત્યના નેતા હતા. તેઓ મહાત્મા ગાંધીના નજીકના સહયોગી રહ્યા હતા અને સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ ભારતીય ગવર્નર-જનરલ બન્યા હતા. તેમનું વ્યક્તિત્વ, સાદગી અને રાષ્ટ્રપ્રેમ તેમને ભારતીય રાજકીય ઇતિહાસમાં વિશેષ સ્થાન અપાવે છે.

આ નિર્ણય માત્ર પ્રતિમા બદલવાનો નથી, પરંતુ પ્રતીકો દ્વારા ઐતિહાસિક નેરેટિવને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારના મતે, આ પ્રકારના પગલાં દેશના નાગરિકોમાં આત્મસન્માન અને ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રત્યે ગૌરવની ભાવના મજબૂત બનાવશે.