ગ્લોબલ વોર્મિંગના દબદબાથી હિમાલયન ક્ષેત્રમાં આ વર્ષે હિમવર્ષા વિફળ રહી છે, જે વૈજ્ઞાનિકો અને પર્યાવરણ નિષ્ણાંતો માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે. 2500 થી 3500 મીટરની ઉંચાઇ ધરાવતા હિમાલયના પહાડિયા ભાગોમાં હજુ સુધી હિમવર્ષા ઘટિત થઇ નથી અને પર્વતો કાળા દેખાઈ રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીના અંત સુધી પર્વતો બરફથી ઢંકાયેલા રહેતા હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે હલ્કી-સામાન્ય હિમવર્ષા જ જોવા મળી છે.

હિમાલયમાં હિમના દુષ્કાળને વૈજ્ઞાનિકો ‘જલવાયુ પરિવર્તનની ગંભીર અસર’ તરીકે વર્ણવવા લાગ્યા છે. હિમવર્ષાની ગેરહાજરીના કારણે પર્વતોની ઊંચાઈએ તાપમાન વધ્યું છે, અને ગ્લેશિયરમાં માઇનસ ડિગ્રીના બદલે પ્લસ ડિગ્રીનું તાપમાન નોંધાયું છે. આવા પરિસ્થિતિઓ ભવિષ્યમાં પાણીની સંકટની આગાહી કરે છે, કારણ કે હિમનું ઓગળવું અને ગ્લેશિયરમાં તાપમાન વધવું સતત પાણીના સ્ત્રોતો પર અસર કરશે.

ઉત્તરાખંડ ઉપરાંત હિમાચલ પ્રદેશમાં પણ સમાન સ્થિતિ છે. સામાન્ય રીતે કાંગડા અને ધૈૌલાધાર પર્વતો ડિસેમ્બરમાં બરફથી ઢંકાઈ જતાં હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે ત્યાં પણ પર્વતો કાળા દેખાયા છે. કેદારનાથ, ગંગોત્રી, યમુનોત્રી અને બદરીનાથ વિસ્તારમાં હિમનું પ્રભાવમૂળ્ય બહુ ઓછું રહ્યું છે. સામાન્ય રીતે આ વિસ્તારોમાં ઓછામાં ઓછા બે વખત હિમવર્ષા થવી જરૂરી હોય છે, જે આ વર્ષે અધૂરી રહી છે.

હવામાન નિષ્ણાંતો જણાવે છે કે હિમવર્ષા વિફળતા, વરસાદના ગેરહાજરી, ઉનાળાના અણિયમિત આગમન અને શિયાળાના ટૂંકા અવધિ જેવા પરિસ્થિતિઓ બતાવે છે કે હવામાન ચક્રમાં ફેરફાર થઇ રહ્યો છે. આ બદલાવનું મુખ્ય કારણ ગ્લોબલ વોર્મિંગને માનવામાં આવી રહ્યું છે. હિમાલયમાં તાપમાન વધવાને કારણે જમીન પર પડેલો બરફ તરત ઓગળી જાય છે, જે ગ્લેશિયરો માટે ગંભીર ખતરો છે. ભવિષ્યમાં આ પાણીના સ્ત્રોતો માટે ખતરનાક બની શકે છે અને પાણીની ઉપલબ્ધતામાં ગેરસમજ સર્જી શકે છે.

ઉત્તર ભારતમાં, ખાસ કરીને ઉત્તરાખંડના શહેરોમાં શીતલહેર-કડકડતી ઠંડીનો ત્રાસ જારી છે. હિમવર્ષા અને વરસાદ ન થતા ઠંડી વધુ કાતિલ બની છે. જાડા ધુમ્મસના કારણે ટ્રેન અને માર્ગ પરિવહન પર વ્યાપક અસર પડી રહી છે. ગાઢ ધુમ્મસને કારણે વિઝીબીલિટી ઘટી રહી છે, જેના કારણે રોડ પર પ્રવાસ અને વાહન વ્યવહાર અઘરું બન્યું છે. ઠંડી-ધુમ્મસના કારણે પ્રાદેશિક વાહન વ્યવસ્થાઓમાં વિલંબ અને રદબાતલ જોવા મળી છે, ખાસ કરીને પર્વતીય અને ખાડી વિસ્તારોમાં.

રાજસ્થાન, હરિયાણા, બિહાર અને ઝારખંડ જેવા ઉત્તર ભારતીય રાજ્યોમાં પણ શીતલહેરનું જોર છે. રાજસ્થાનમાં તાપમાન 10 ડિગ્રીથી નીચે, હરિયાણામાં સમાન સ્થિતિ અને બિહારના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં 10 ડિગ્રીથી નીચે તાપમાન નોંધાયું છે. ઝારખંડમાં 12 જીલ્લાઓમાં શીતલહેરનું એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

હવામાન વિભાગ દ્વારા નવા વર્ષના પ્રારંભે કાશ્મીર અને ઉત્તરાખંડમાં, ખાસ કરીને કેદારનાથ-બદ્રીનાથ, ઉત્તરકાંશી, ચમોલી અને રૂદ્રપ્રયાગ જિલ્લાઓમાં હળવી હિમવર્ષા અને વરસાદ થવાની આગાહી કરવામાં આવી છે. આ સાથે ખેડૂતો, પ્રવાસીઓ અને સ્થાનિક લોકો હવામાનની હાલતના અનુરૂપ તૈયારી માટે સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે.

વિજ્ઞાનીઓ અને નિષ્ણાંતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગના પગલે હિમાલય અને અન્ય પર્વતીય વિસ્તારોમાં હિમવર્ષાની ગેરહાજરી ભવિષ્યમાં પાણી, કૃષિ અને પર્યાવરણ પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. હિમવર્ષા વિના, ગ્લેશિયરોના પૃથ્વીનું જળસંગ્રહ અને નદીોના પ્રવાહ પર અસર પડે છે. લાંબા ગાળામાં આ પરિસ્થિતિ માનવ જીવન અને કૃષિ માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.

નિષ્ઠાવાન વૈજ્ઞાનિકો સૂચવે છે કે હવામાનમાં આ બદલાવને ધ્યાનમાં લઈને તાત્કાલિક પગલાં લેવાથી જ હિમાલય અને અન્ય પર્વતીય વિસ્તારોમાં હિમવર્ષાને બચાવી શકાય. ગ્લોબલ વોર્મિંગને ઘટાડવા માટે ઉર્જા બચત, જૈવિક ખેતી, વૃક્ષારોપણ અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ જેવી પ્રવૃત્તિઓ જરૂરી છે.

સામાન્ય રીતે હિમાલયન પર્વતોમાં હિમવર્ષા હોવા છતાં આ વર્ષે ‘બરફના દુષ્કાળ’ને કારણે પર્વતો કાળા દેખાયા, પ્રવાસન વિસ્તારમાં પણ વિઝિટર્સ બરફની રાહત માટે ભારે નિરાશ થયા. હવામાન અને જલવાયુ પરિવર્તન અંગેની સંજાગતા વધારવી અતિવશ્યક બની છે.