ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)એ ફરી એકવાર વૈશ્વિક અવકાશ મંચ પર ભારતની ક્ષમતા સાબિત કરી છે. આજે 24 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ સવારે 8:54 વાગ્યે, શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી ISROના શક્તિશાળી LVM3 રોકેટ દ્વારા બ્લુબર્ડ બ્લોક-2 સેટેલાઇટનું સફળ લોન્ચિંગ કરવામાં આવ્યું. આ મિશન LVM3-M6 તરીકે ઓળખાય છે અને તે ISROના ઇતિહાસનું અત્યાર સુધીનું સૌથી ભારે કોમર્શિયલ મિશન છે.

આ મિશનમાં યુએસ આધારિત AST SpaceMobile કંપનીનો બ્લુબર્ડ બ્લોક-2 ઉપગ્રહ અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યો છે. ન્યૂ સ્પેસ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NSIL) દ્વારા કરવામાં આવેલો આ કરાર ભારત માટે વ્યાવસાયિક અવકાશ ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન માનવામાં આવી રહ્યો છે.
 

સામાન્ય ઉપગ્રહ નહીં, મોબાઇલ કનેક્ટિવિટીમાં ક્રાંતિ

બ્લુબર્ડ બ્લોક-2 કોઈ સામાન્ય કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ નથી. તે લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO)માં મૂકવામાં આવનાર અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો કોમર્શિયલ કોમ્યુનિકેશન ઉપગ્રહ છે. તેની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનો વિશાળ ફેઝ્ડ એરે એન્ટેના છે, જેનું ક્ષેત્રફળ લગભગ 223 ચોરસ મીટર છે – એટલે કે એક નાના ઘર જેટલું.

આ ઉપગ્રહનું વજન અંદાજે 6,500 કિલોગ્રામ છે, જેના કારણે તે LVM3 રોકેટ દ્વારા લઈ જવાયેલો સૌથી ભારે પેલોડ બની ગયો છે. આ સેટેલાઇટ અવકાશમાંથી સીધી મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે, એટલે કે હવે મોબાઇલ ટાવર વગર પણ ફોનમાં નેટવર્ક મળી શકશે.
 

સામાન્ય લોકો માટે શું બદલાશે?

આ મિશનનો સૌથી મોટો ફાયદો સામાન્ય મોબાઇલ વપરાશકર્તાઓને થવાનો છે. બ્લુબર્ડ બ્લોક-2 સેટેલાઇટ સીધા સ્માર્ટફોનને 4G અને 5G બ્રોડબેન્ડ સેવાઓ આપશે. ખાસ કરીને દૂરસ્થ વિસ્તારો, પહાડી પ્રદેશો, રણ વિસ્તાર, સમુદ્ર વચ્ચે અથવા આપત્તિના સમયમાં જ્યાં મોબાઇલ ટાવર ઉપલબ્ધ નથી ત્યાં પણ કનેક્ટિવિટી શક્ય બનશે.

આ ટેક્નોલોજીથી વોઇસ કોલ, વીડિયો કોલ, ટેક્સ્ટ મેસેજિંગ અને ઇન્ટરનેટ સ્ટ્રીમિંગ વધુ સરળ અને વિશ્વસનીય બનશે. વિશ્વના કોઈપણ ખૂણે રહેલા લોકો હવે સતત નેટવર્કમાં જોડાયેલા રહી શકશે.
 

વૈશ્વિક LEO નક્ષત્રનો મહત્વનો ભાગ

બ્લુબર્ડ બ્લોક-2 એક વૈશ્વિક LEO સેટેલાઇટ નક્ષત્રનો ભાગ છે, જેનો મુખ્ય હેતુ “દરેક જગ્યાએ, દરેક સમયે કનેક્ટિવિટી” પ્રદાન કરવાનો છે. AST SpaceMobile અને NSIL વચ્ચેનો આ સહયોગ ભારતને વૈશ્વિક કોમર્શિયલ સ્પેસ માર્કેટમાં વધુ મજબૂત બનાવશે અને ISRO માટે નવા વ્યાવસાયિક અવસરો ઊભા કરશે.
 

ISROનું બાહુબલી રોકેટ LVM3

આ ઐતિહાસિક મિશન માટે ISROએ તેના હેવી-લિફ્ટ લોન્ચ વ્હીકલ LVM3નો ઉપયોગ કર્યો. LVM3ની ઊંચાઈ 43.5 મીટર છે, જે લગભગ 14 માળની ઇમારત જેટલી છે, અને લોન્ચ સમયે તેનું વજન 640 ટન હતું. આ રોકેટ અત્યાર સુધી સતત આઠ સફળ મિશન પૂર્ણ કરી ચૂક્યું છે.

LVM3માં ત્રણ તબક્કા છે – બે S200 સોલિડ સ્ટ્રેપ-ઓન મોટર્સ, L110 લિક્વિડ કોર સ્ટેજ અને C25 ક્રાયોજેનિક ઉપરનું સ્ટેજ. આ ત્રણેય તબક્કાઓની સંકલિત કામગીરીએ આ ભારે પેલોડને ચોક્કસ રીતે અવકાશમાં પહોંચાડ્યું.
 

લોન્ચ બાદ 15 મિનિટમાં શું થયું?

લોન્ચ પછી માત્ર 942 સેકન્ડ એટલે કે આશરે 15 મિનિટમાં બ્લુબર્ડ બ્લોક-2 સેટેલાઇટ રોકેટથી સફળતાપૂર્વક અલગ થઈ ગયો. ISROએ તેને પૃથ્વીથી લગભગ 520 કિલોમીટર ઊંચાઈએ ગોળાકાર ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કર્યો છે, જેનો ઢોળાવ 53 ડિગ્રી છે.

આ સાથે ISROએ એકવાર ફરી સાબિત કર્યું છે કે ભારત હવે માત્ર અવકાશ સંશોધનમાં જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક કોમર્શિયલ સ્પેસ ઉદ્યોગમાં પણ અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.