ડિજિટલ યુગમાં UPI, નેટ બેંકિંગ અને કાર્ડ પેમેન્ટ વધ્યાં હોવા છતાં આજ પણ ચેક દ્વારા લેવડદેવડ એક વિશ્વસનીય અને કાનૂની રીતે માન્ય માધ્યમ ગણાય છે. ખાસ કરીને મોટી રકમના વ્યવહારો, વ્યાપારિક ચૂકવણી અને સરકારી કામોમાં ચેકનો ઉપયોગ વ્યાપક છે. પરંતુ ચેક પર રકમ શબ્દોમાં લખતી વખતે ઘણીવાર લોકો એક મહત્વની મૂંઝવણનો સામનો કરે છે – ‘Lakh’ લખવું કે ‘Lac’ લખવું?
આ લેખમાં આપણે આ પ્રશ્નનો સ્પષ્ટ જવાબ RBIના નિયમો અને બેંકિંગ પ્રથાઓના આધાર પર જાણીએ.
 

‘Lakh’ અને ‘Lac’ – બંનેનો અર્થ શું?

ભારતીય સંખ્યા પદ્ધતિ મુજબ 1,00,000 (એક લાખ) માટે સામાન્ય રીતે ‘Lakh’ શબ્દ વપરાય છે.
બીજી તરફ ‘Lac’ શબ્દ ફ્રેન્ચ ભાષામાંથી આવ્યો છે, જેનો અંગ્રેજી ડિક્શનરીમાં મૂળ અર્થ “રાળ જેવો પદાર્થ” થાય છે. તેમ છતાં ભારતમાં વર્ષોથી ‘Lac’ શબ્દ પણ એક લાખ દર્શાવવા માટે પ્રચલિત થઈ ગયો છે, ખાસ કરીને જૂના દસ્તાવેજો, કરાર અને કેટલાક ચેકમાં.
 

ચેક પર ‘Lac’ લખશો તો ચેક કેન્સલ થશે?

આ મુદ્દે સૌથી મોટી રાહતની વાત એ છે કે ચેક પર ‘Lac’ લખવાથી તમારો ચેક સામાન્ય રીતે કેન્સલ થતો નથી.
ભારતમાં મોટા ભાગની સરકારી અને ખાનગી બેંકો ‘Lakh’ અને ‘Lac’ – બંને શબ્દોને સ્વીકારી લે છે, કારણ કે બંનેનો અર્થ વ્યવહારમાં સ્પષ્ટ રીતે એક લાખ જ થાય છે.

જો ચેક પર લખેલી રકમ:

• આંકડામાં સ્પષ્ટ હોય
• શબ્દોમાં સ્પષ્ટ રીતે વાંચી શકાય તેવી હોય
• કોઈ કટિંગ, ઓવરરાઇટિંગ કે શંકાસ્પદ ફેરફાર ન હોય

તો માત્ર ‘Lac’ શબ્દના કારણે ચેક રદ થવાની સંભાવના બહુ ઓછી રહે છે.
 

RBIના નિયમો શું કહે છે?

**ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)**એ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે ‘Lac’ કે ‘Lakh’ અંગે કોઈ કડક નિયમ બનાવ્યો નથી.
પરંતુ RBIના માસ્ટર સર્ક્યુલર અને અધિકૃત દસ્તાવેજોમાં 1,00,000 માટે ‘Lakh’ શબ્દને પ્રમાણભૂત (Standard) માનવામાં આવ્યો છે.

આ ઉપરાંત:

• RBIની વેબસાઇટ
• ચલણી નોટો પર છપાયેલ લખાણ
• સરકારી નાણાકીય દસ્તાવેજો

આ બધામાં ‘Lakh’ શબ્દનો જ ઉપયોગ થાય છે, જે તેને વધુ અધિકૃત અને સલામત બનાવે છે.
 

તો સાચો અને ઓફિશિયલ શબ્દ કયો?

બેંકિંગ અને કાનૂની દૃષ્ટિએ:

• ‘Lakh’ = વધુ યોગ્ય, અધિકૃત અને સલાહનીય
• ‘Lac’ = પ્રચલિત છે, પરંતુ ટેક્નિકલ રીતે પ્રમાણભૂત નથી

અટલેથી, જો તમે ચેક લખી રહ્યા છો તો ભવિષ્યમાં કોઈ ગેરસમજ, વિલંબ અથવા રિજેક્ટ થવાની શક્યતા ટાળવા માટે ‘Lakh’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવો શ્રેષ્ઠ છે.
 

ચેક લખતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની મહત્વની ટીપ્સ

1. રકમ શબ્દોમાં સ્પષ્ટ અને પૂર્ણ લખો
2. ‘Only’ શબ્દ અંતે લખો (જેમ કે: One Lakh Only)
3. ખાલી જગ્યા ન છોડો
4. કટિંગ અથવા ઓવરરાઇટિંગ ટાળો
5. સહી ચેક પર સહી સાથે મેચ થાય તેની ખાતરી કરો 

સારાંશરૂપે કહી શકાય કે ‘Lac’ લખવાથી ચેક તરત જ કેન્સલ થતો નથી, પરંતુ ‘Lakh’ શબ્દ વધુ સુરક્ષિત, અધિકૃત અને RBI અનુરૂપ છે.
બેંકિંગ વ્યવહારોમાં નાની ભૂલ પણ મોટો વિલંબ સર્જી શકે છે, તેથી હંમેશા પ્રમાણભૂત શબ્દપ્રયોગ કરવો જ સમજદારીભર્યો નિર્ણય ગણાય.