ઈરાનમાં વધતા સૈન્ય તણાવ અને મધ્ય પૂર્વની અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં ક્વાડ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી. ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેના આ વ્યૂહાત્મક સમૂહે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને મુક્ત સમુદ્રી વેપાર જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓ કરી હતી.

ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરના અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં ચારેય દેશોએ એકસાથે મળીને કાર્ય કરવાની પ્રતિબદ્ધતા ફરી એકવાર વ્યક્ત કરી. ખાસ કરીને ઈરાન સંકટને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને સમુદ્રી વેપાર પર પડતી સંભવિત અસરને ધ્યાનમાં રાખીને અનેક નવી પહેલોની જાહેરાત કરવામાં આવી.

ક્વાડ બેઠકનો મુખ્ય ફોકસ દરિયાઈ સુરક્ષા પર રહ્યો. વિશ્વના લગભગ 60 ટકા વૈશ્વિક વેપાર ઇન્ડો-પેસિફિક માર્ગથી પસાર થાય છે, તેથી તેની સુરક્ષા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ સંદર્ભમાં “મેરિટાઇમ સર્વેલન્સ ઇનિશિયેટિવ” શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી, જેમાં ચારેય દેશો પોતાની દેખરેખ ક્ષમતાઓને જોડશે અને રિયલ-ટાઇમ માહિતી શેર કરશે. આ પગલાથી સમુદ્રી ખતરાઓ, ચોરી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ વધારવાનો હેતુ છે.

આ ઉપરાંત ફિજીમાં પ્રથમ સંયુક્ત પોર્ટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવાની પણ જાહેરાત થઈ. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ પ્રશાંત મહાસાગરમાં ચીનના વધતા પ્રભાવને સંતુલિત કરવા માટે ક્વાડ દેશો મળીને બંદર માળખાનું વિકાસ અને આધુનિકીકરણ કરશે. આ પહેલ ક્વાડના ઇતિહાસમાં પ્રથમ સંયુક્ત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ તરીકે ગણાઈ રહી છે.

બીજી તરફ, ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝ ખાડી બંધ કરવાની ધમકીઓ વચ્ચે વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી. ઓસ્ટ્રેલિયાના વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું કે ક્વાડ દેશોએ મળીને “ઇન્ડો-પેસિફિક એનર્જી સિક્યોરિટી ઇનિશિયેટિવ” શરૂ કર્યું છે. આ યોજના ટેકનોલોજી સહયોગ, નીતિ સંકલન અને ઇમરજન્સી પ્રતિસાદ પર આધારિત રહેશે. સમુદ્રી માર્ગ પર કોઈ પણ પ્રકારના દબાણ અથવા ગેરકાયદેસર વસૂલીનો ક્વાડ દેશો વિરોધ કરશે.

ક્રિટિકલ મિનરલ્સના ક્ષેત્રમાં પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાયો છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહન, ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને આધુનિક ઉદ્યોગ માટે જરૂરી રેર અર્થ મિનરલ્સ પર ચીનની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે “ક્રિટિકલ મિનરલ્સ ફ્રેમવર્ક” મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે. આ અંતર્ગત ખાણકામ, પ્રોસેસિંગ અને રિસાયક્લિંગમાં સંયુક્ત રોકાણ વધારવામાં આવશે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે આ ક્ષેત્રમાં અલગ દ્વિપક્ષીય સહયોગ કરાર પણ કરવામાં આવ્યો છે.

ભારત તરફથી બેઠકમાં આતંકવાદ મુદ્દે કડક સંદેશ આપવામાં આવ્યો. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે જણાવ્યું કે આતંકવાદ સામે ઝીરો ટોલરન્સ નીતિ અપનાવવી જરૂરી છે અને દરેક દેશને આત્મરક્ષણનો અધિકાર છે. તેમણે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રને વૈશ્વિક વિકાસ અને સ્થિરતાનું કેન્દ્ર બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.

જાપાનના વિદેશ મંત્રીએ પણ પરોક્ષ રીતે ચીનની વિસ્તરણવાદી નીતિ પર નિશાન સાધ્યું. તેમણે જણાવ્યું કે કોઈ પણ દેશ દ્વારા બળજબરીથી સ્થિતિ બદલવાના પ્રયાસોને ક્વાડ સ્વીકારશે નહીં. સાથે જ ઉત્તર કોરિયાના સંપૂર્ણ પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણ માટે પણ સંકલ્પ પુનઃદોહરાયો.

કુલ મળીને, દિલ્હીમાં યોજાયેલી આ ક્વાડ બેઠક માત્ર રાજકીય ચર્ચા પૂરતી સીમિત ન રહી, પરંતુ તેણે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા, ઊર્જા અને ટેકનોલોજી સહયોગને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.