લાલ મરચું ભારતીય રસોડાનું અનિવાર્ય મસાલું માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં ગોંડલ સહિતના વિસ્તારોના મરચાં તેમની તીખાશ અને રંગ માટે જાણીતા છે. પરંતુ આ વર્ષે મરચાના બજારમાં એવી તેજી જોવા મળી રહી છે કે ગૃહિણીઓથી લઈને વેપારીઓ સુધી સૌ કોઈ ચિંતિત બન્યા છે. ગત વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે સુકા લાલ મરચાના ભાવ બમણાથી પણ વધુ વધતા, બજારમાં અસાધારણ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે.

આંકડાઓ મુજબ વર્ષ 2024 દરમિયાન દેશમાં અંદાજે 29 લાખ ટન લાલ મરચાનું ઉત્પાદન થયું હતું, જેમાં ગુજરાતનો હિસ્સો આશરે 27 હજાર ટન રહ્યો હતો. સામાન્ય રીતે ઉત્પાદન અને માંગ વચ્ચે સંતુલન રહેતું હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે પ્રતિકૂળ હવામાન અને કમોસમી વરસાદના કારણે પાકને નુકસાન થયાના અંદાજો વ્યક્ત થઈ રહ્યા છે. તેના પરિણામે બજારમાં પુરવઠો ઘટવાની ભીતિ વચ્ચે વેપારીઓએ પહેલેથી જ ઊંચા ભાવ બોલવા શરૂ કર્યા છે.

માર્કેટિંગ યાર્ડના સૂત્રો મુજબ ફેબ્રુઆરી 2025માં સુકા મરચાના પ્રતિ 20 કિલોના જથ્થાબંધ ભાવ ₹800થી ₹2300 વચ્ચે હતા. આ ભાવ ધીમે ધીમે વધી ગયા અને એક મહિના પહેલા ₹2600થી ₹4400 સુધી પહોંચી ગયા હતા. પરંતુ છેલ્લા એક મહિનામાં ભાવમાં અચાનક જબરદસ્ત ઉછાળો નોંધાયો છે. 10 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ મરચાના ભાવ ₹3700થી વધીને ₹6450 પ્રતિ 20 કિલો સુધી પહોંચી ગયા છે. એટલે કે માત્ર એક જ મહિનામાં પ્રતિ 20 કિલોએ ₹1100થી ₹2000 સુધીનો વધારો થયો છે.

આ જંગી વધારાનો સીધો પ્રભાવ છૂટક બજારમાં પણ જોવા મળી રહ્યો છે. સારી ગુણવત્તાના સુકા મરચા અને મરચાં પાવડરના ભાવ પ્રતિ કિલોએ ₹50થી ₹100 સુધી વધ્યા છે. રસોડામાં રોજબરોજ ઉપયોગમાં લેવાતા મસાલામાં આટલો વધારો થવાથી મધ્યમવર્ગીય અને ગરીબ વર્ગના પરિવારોના બજેટ પર ભારણ વધવાનું નિશ્ચિત માનવામાં આવે છે.
 

દેશમાં આંધ્રપ્રદેશ મરચાનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતું રાજ્ય છે, જ્યાંથી આશરે 10 લાખ ટન ઉત્પાદન થાય છે. પરંતુ આ વર્ષે ત્યાં પણ હવામાનની અનિશ્ચિતતા, ક્લાયમેટ ચેન્જ અને અસમયે પડેલા વરસાદના કારણે પાકને મોટું નુકસાન થયું હોવાનું વેપારી વર્ગ જણાવે છે. પાકમાં ગુણવત્તા ઘટતા અને જથ્થો ઓછો મળતા વેપારીઓ વચ્ચે ખરીદી માટે સ્પર્ધા વધી છે, જેના કારણે ભાવમાં વધુ તેજી આવી છે.

સામાન્ય રીતે સૌરાષ્ટ્ર સહિત સમગ્ર રાજ્યમાં ધુળેટી બાદ મરચાં પાવડરની ખરીદીની સીઝન શરૂ થતી હોય છે. ગૃહિણીઓ આખા વર્ષ માટે મસાલાની ખરીદી કરતી હોવાથી માર્ચ મહિનામાં મસાલા બજાર ખાસ્સું ગતિમાન બને છે. પરંતુ આ વર્ષે સીઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ ભાવ આસમાને પહોંચતાં ગ્રાહકો મૂંઝવણમાં મુકાયા છે. ઘણા પરિવારો હવે જરૂરિયાત મુજબ ઓછી માત્રામાં ખરીદી કરવાની તૈયારીમાં છે, જ્યારે કેટલાક લોકો ભાવ વધુ વધે તે પહેલાં જ જથ્થાબંધ ખરીદી કરી રહ્યા છે.

વેપારીઓનું માનવું છે કે જો આગામી સપ્તાહોમાં નવા પાકની આવક સારી રહેશે તો ભાવમાં થોડી સ્થિરતા આવી શકે છે. પરંતુ જો ઉપજ ખરેખર ઓછી સાબિત થશે તો ભાવમાં હજુ વધુ વધારો થવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. કેટલાક બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલની તેજીનો એક ભાગ સટ્ટાબાજી અને સ્ટોકિસ્ટોના વલણને કારણે પણ હોઈ શકે છે.

એકંદરે લાલ મરચાના ભાવમાં આવેલા આ તેજ ઉછાળાએ મસાલા બજારમાં ગરમી પેદા કરી છે. ઉત્પાદન ઘટવાનું અનુમાન, પ્રતિકૂળ હવામાન અને વધતી માંગ—આ બધા પરિબળો મળીને બજારમાં અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી રહ્યા છે. હવે સૌની નજર નવા પાકની આવક અને બજારના વલણ પર ટકી છે. જો પુરવઠો સંતુલિત રહેશે તો ભાવ સ્થિર થઈ શકે, નહીં તો લાલ મરચાની આ લાલચોળ આગ સામાન્ય જનતાના રસોડાને વધુ મોંઘું બનાવી શકે છે.