ભારતમાં સોનામાં રોકાણ કરનારાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ બદલાવ અમલમાં આવવા જઈ રહ્યો છે. Sovereign Gold Bond Scheme (SGB) હેઠળ મળતી ટેક્સ છૂટ અંગે સરકારે નિયમોમાં ફેરફાર કર્યો છે. અત્યાર સુધી સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી ખરીદાયેલા SGB બોન્ડ્સ પર મેચ્યોરિટી બાદ કેપિટલ ગેઈન ટેક્સ લાગતો નહોતો, પરંતુ 1 એપ્રિલથી આ છૂટ સમાપ્ત કરવામાં આવી છે. એટલે કે હવે સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી ખરીદેલા અને મેચ્યોરિટી સુધી રાખેલા SGB પર નફો થશે તો તેના પર ટેક્સ ચૂકવવો ફરજિયાત રહેશે.

SGB યોજના સરકાર દ્વારા સોનામાં ફિઝિકલ ખરીદીનો વિકલ્પ આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ બોન્ડ્સ Reserve Bank of India (RBI) દ્વારા સરકારની તરફથી ઈશ્યુ કરવામાં આવે છે. રોકાણકારોને સોનાની કિંમત સાથે જોડાયેલ રિટર્ન ઉપરાંત નિશ્ચિત વ્યાજ પણ મળે છે. સૌથી મોટો ફાયદો એ હતો કે મેચ્યોરિટી સુધી રાખેલા બોન્ડ પર કેપિટલ ગેઈન ટેક્સમાંથી છૂટ આપવામાં આવતી હતી.

પરંતુ હવે બજેટમાં કરાયેલા ફેરફાર અનુસાર આ ટેક્સ છૂટ માત્ર એ રોકાણકારોને જ મળશે જેમણે પ્રાઈમરી ઈશ્યુ દરમિયાન સીધા RBI પાસેથી SGB ખરીદ્યા હોય અને તેને આખી મુદત સુધી પોતાના નામે જ રાખ્યા હોય. જો કોઈ રોકાણકાર સેકન્ડરી માર્કેટ, એટલે કે સ્ટોક એક્સચેન્જ મારફતે SGB ખરીદે છે, તો તેને મળનારા નફા પર લોન્ગ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન (LTCG) ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.
 

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ બદલાવથી રોકાણકારોની બે અલગ શ્રેણી બનશે. પ્રથમ શ્રેણી તેઓની રહેશે જેઓ પ્રાઈમરી ઈશ્યુ દરમિયાન બોન્ડ ખરીદી અને મેચ્યોરિટી સુધી રાખે છે—તેમને અગાઉની જેમ ટેક્સ મુક્તિ મળશે. જ્યારે બીજી શ્રેણી તેઓની રહેશે જેઓ ડિસ્કાઉન્ટ ભાવે સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી બોન્ડ ખરીદે છે—તેમને હવે નફા પર ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.

અત્યાર સુધી ઘણા રોકાણકારો એક વ્યૂહરચના અપનાવતા હતા. તેઓ સ્ટોક એક્સચેન્જ પર ઓછા ભાવે SGB ખરીદતા અને મેચ્યોરિટી સુધી રાખતા. પછી સોનાની વધેલી કિંમત પર તેમને સંપૂર્ણ નફો ટેક્સ ફ્રી મળતો. નવા નિયમોથી આ વ્યૂહરચના હવે અસરહીન બની જશે.

ઉદાહરણ તરીકે સમજીએ: માનીએ કે તમે સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી એક SGB બોન્ડ 7,000 રૂપિયામાં ખરીદ્યો. મેચ્યોરિટી સમયે તેની કિંમત 11,000 રૂપિયા થઈ. એટલે કે તમને 4,000 રૂપિયાનો નફો થયો. નવા નિયમો મુજબ આ 4,000 રૂપિયાના નફા પર 12.5% LTCG ટેક્સ લાગશે. એટલે તમને દરેક બોન્ડ દીઠ 500 રૂપિયા ટેક્સ તરીકે ચૂકવવા પડશે. અગાઉ આ સંપૂર્ણ 4,000 રૂપિયા તમારો નેટ નફો ગણાતો હતો.

આ બદલાવથી સેકન્ડરી માર્કેટમાં SGBના ટ્રેડિંગ પર પણ અસર પડી શકે છે. કારણ કે ટેક્સ મુક્તિ એક મોટું આકર્ષણ હતું, જે હવે મર્યાદિત થઈ ગયું છે. જોકે, SGB હજુ પણ સોનામાં રોકાણનો સલામત અને વ્યાજ આપતો વિકલ્પ છે. રોકાણકારોને દર વર્ષે 2.5% જેટલું નિશ્ચિત વ્યાજ પણ મળે છે, જે ફિઝિકલ ગોલ્ડમાં મળતું નથી.

આ પરિસ્થિતિમાં ટેક્સ બચાવવા ઈચ્છુક રોકાણકારો માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ એ રહેશે કે તેઓ સીધા RBIના પ્રાઈમરી ઈશ્યુ દરમિયાન જ સબસ્ક્રિપ્શન લે. પ્રાઈમરી ઈશ્યુમાં ખરીદેલા અને મેચ્યોરિટી સુધી રાખેલા બોન્ડ પર કેપિટલ ગેઈન ટેક્સની છૂટ યથાવત રહેશે.

આમ, 1 એપ્રિલથી અમલમાં આવનારા નવા નિયમો સોનામાં રોકાણની વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર લાવી શકે છે. રોકાણ કરતા પહેલા ટેક્સની અસર અને ખરીદીનો માધ્યમ ધ્યાનમાં લેવું હવે વધુ જરૂરી બની ગયું છે. યોગ્ય આયોજન અને લાંબા ગાળાની દૃષ્ટિ સાથે SGBમાં રોકાણ કરવું હિતાવહ રહેશે.