ભારતીય વાયુસેનાના સ્વદેશી લડાયક વિમાન ‘તેજસ’ સાથે જોડાયેલી એક ચિંતાજનક ઘટના સામે આવી છે. તાલીમ ઉડાન પૂર્ણ કર્યા બાદ લેન્ડિંગ દરમિયાન વિમાન રનવે પરથી આગળ લપસતાં તેને ભારે નુકસાન થયું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ બ્રેક સિસ્ટમમાં ખામી સર્જાઈ હોવાની શંકા છે. સદભાગ્યે, પાયલટ સમયસર સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળી ગયા અને કોઈ જાનહાનિ નોંધાઈ નથી. તેમ છતાં આ ઘટના વાયુસેનામાં સાવચેતીની ઘંટીઓ વગાડી ગઈ છે.

ઘટના આ મહિનાની શરૂઆતમાં બની હતી. 7 ફેબ્રુઆરીએ નિયમિત તાલીમ ઉડાન ભરી પરત ફરતું તેજસ વિમાન લેન્ડિંગ દરમિયાન ગતિ કાબૂમાં રાખવામાં નિષ્ફળ રહ્યું અને રનવે પાર કરીને આગળ વધી ગયું. એરક્રાફ્ટના અંડરકેરેજ અને આગળના માળખાને ગંભીર નુકસાન પહોંચ્યું હોવાનું સૂત્રો કહે છે. ટેકનિકલ ટીમોએ સ્થળ પર પહોંચીને વિમાનને સુરક્ષિત રીતે હેંગરમાં ખસેડ્યું અને પ્રાથમિક તપાસ શરૂ કરી. વાયુસેનાએ હજી સુધી સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કર્યું નથી, પરંતુ આંતરિક તપાસ તેજ ગતિએ આગળ વધી રહી છે.

આ ઘટનાના પગલે વાયુસેનાએ કડક અને તાત્કાલિક નિર્ણય લીધો છે. લગભગ 30 સિંગલ-સીટ તેજસ વિમાનોના કાફલાને કામચલાઉ રીતે ઉડાન ભરતા અટકાવી દેવામાં આવ્યા છે. વ્યાપક ટેકનિકલ ઓડિટ, બ્રેકિંગ સિસ્ટમ અને સંબંધિત હાઈડ્રોલિક મિકેનિઝમની તપાસ, તેમજ ઓપરેશનલ પ્રોટોકોલની સમીક્ષા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. સુરક્ષા સર્વોપરી હોવાની દલીલ સાથે તમામ સ્ક્વોડ્રનમાં સાવચેતીના નિર્દેશો જારી કરાયા છે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ અને જરૂરી સુધારાઓ અમલમાં મુકાયા પછી જ વિમાનોને ફરી ઓપરેશનમાં મૂકવાની શક્યતા છે.
 

તેજસ સાથે જોડાયેલી આ ત્રીજી મોટી દુર્ઘટના ગણાય છે. માર્ચ 2024માં જેસલમેર નજીક એક અકસ્માત નોંધાયો હતો, જ્યારે નવેમ્બર 2025માં દુબઈ એરશો દરમિયાન પણ એક તેજસ વિમાન દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થયું હતું. સતત બનેલી ઘટનાઓને ધ્યાનમાં લેતા વિશ્વસનીયતા, જાળવણી પ્રોટોકોલ અને સપ્લાય ચેઇન મેનેજમેન્ટ અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. જોકે રક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દરેક આધુનિક લડાયક વિમાન કાર્યક્રમમાં પ્રારંભિક તબક્કામાં ટેકનિકલ પડકારો આવવા સ્વાભાવિક છે અને સમયસર સુધારાઓથી સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બને છે.

‘તેજસ’ ભારતનો સ્વદેશી લાઈટ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ છે, જે હળવા વજન, અદ્યતન એવિઓનિક્સ અને મલ્ટી-રોલ ક્ષમતાઓ માટે ઓળખાય છે. દેશની આત્મનિર્ભરતા અને ડિફેન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીના વિકાસમાં તેનો મહત્વનો હિસ્સો છે. આ પ્રોજેક્ટમાં દેશી ટેકનોલોજી, ઉત્પાદન અને અપગ્રેડ ક્ષમતાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેના કારણે લાંબા ગાળે આયાત ઉપરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો હેતુ છે. તાજેતરની ઘટનાએ સુરક્ષા માપદંડોને વધુ કડક બનાવવા અને ગુણવત્તા નિયંત્રણને વધુ સશક્ત બનાવવા માટે તકો પણ ઉભી કરી છે.

આ બધાની વચ્ચે વાયુસેના પોતાના કાફલાને આધુનિક બનાવવા માટે પણ આગળ વધી રહી છે. વાયુસેનાના ડેપ્યુટી ચીફ એર માર્શલ નાગેશ કપૂરે તાજેતરમાં નિવેદન આપ્યું હતું કે ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નવી પેઢીના વિમાનોનો સમાવેશ જરૂરી છે. તેમણે Dassault Rafaleની ક્ષમતાઓની પ્રશંસા કરી અને મલ્ટી-રોલ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (MRFA) કાર્યક્રમ અંતર્ગત વધુ આધુનિક વિમાનો સામેલ કરવા અંગે વિચાર ચાલી રહ્યો હોવાનું જણાવ્યું. તેમના અનુસાર, આગામી વર્ષોમાં વાયુસેનાની ઓપરેશનલ તૈયારી અને ટેકનોલોજીકલ ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાનો લક્ષ્યાંક છે.

વર્તમાન ઘટનાએ એક તરફ સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવાનો સંદેશ આપ્યો છે તો બીજી તરફ સ્વદેશી કાર્યક્રમોમાં પારદર્શક તપાસ અને ઝડપી સુધારાઓની જરૂરિયાતને રેખાંકિત કરી છે. પાયલટના સુરક્ષિત બચાવથી મોટી દુર્ઘટના ટળી છે, પરંતુ બ્રેકિંગ સિસ્ટમ જેવી મૂળભૂત વ્યવસ્થામાં ખામીની શક્યતા ગંભીર ગણાય છે. તપાસના નિષ્કર્ષો સામે આવ્યા બાદ જ ચોક્કસ કારણ સ્પષ્ટ થશે. ત્યાં સુધી તેજસ કાફલો ગ્રાઉન્ડ પર રહેશે અને ટેકનિકલ ટીમો દરેક પરિબળની વિગતવાર સમીક્ષા કરશે.

આ ઘટનાને પગલે ડિફેન્સ વર્તુળોમાં ચર્ચા તેજ થઈ છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કડક તપાસ અને સમયસર સુધારાઓ સાથે કાર્યક્રમ વધુ મજબૂત બની શકે છે. વાયુસેનાની તાત્કાલિક કાર્યવાહી બતાવે છે કે સુરક્ષા સાથે કોઈ સમાધાન નહીં થાય. આગામી દિવસોમાં તપાસ રિપોર્ટ અને સુધારાત્મક પગલાંઓ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થવાની સંભાવના છે.