વેલેન્ટાઇન ડે (14 ફેબ્રુઆરી) નજીક આવતા જ સાયબર ઠગો ફરી એકવાર નવી યુક્તિઓ સાથે સક્રિય થયા છે. પ્રેમ, લાગણી અને સરપ્રાઇઝ ગિફ્ટના લાલચનો લાભ લઈને લોકો પાસેથી બેંક વિગતો અને OTP હડપ કરવાની એક નવી છેતરપિંડી ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે, જેને ‘વેલેન્ટાઇન ડે સ્પેશિયલ ગિફ્ટ કોલ ફોરવર્ડિંગ સ્કેમ’ તરીકે ઓળખવામાં આવી રહી છે. આ સ્કેમ ખાસ કરીને સામાન્ય લોકોની ઉત્સુકતા અને લાગણીને નિશાન બનાવે છે, જેના કારણે ઘણા લોકો અજાણતા જ પોતાની આર્થિક સુરક્ષા જોખમમાં મૂકી દે છે.
 

સ્કેમ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?

આ સ્કેમની કાર્યપદ્ધતિ (મોડેસ ઓપરેન્ડી) ખૂબ જ ચતુરાઈથી રચાયેલી હોય છે. પીડિત વ્યક્તિને કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી ફોન આવે છે. ફોન કરનાર વ્યક્તિ પોતાને કોઈ કુરિયર કંપનીનો પ્રતિનિધિ અથવા ડિલિવરી એક્ઝિક્યુટિવ તરીકે ઓળખાવે છે. તે પીડિતને કહે છે કે, “તમારા કોઈ ખાસ મિત્ર અથવા શુભચિંતકે તમારા માટે વેલેન્ટાઇન ડે સ્પેશિયલ ગિફ્ટ મોકલ્યું છે.”

આ વાત સાંભળતા જ સામેની વ્યક્તિ ઉત્સાહિત થઈ જાય છે અને સ્કેમર આ જ ભાવનાત્મક સ્થિતિનો લાભ લે છે. ત્યારબાદ તે એવો વિશ્વાસ અપાવે છે કે ડિલિવરી બોય તમારા ઘરની નજીક જ છે, પરંતુ ચોક્કસ સરનામું મળતું નથી. વિશ્વાસ વધારવા માટે તે કહે છે કે, “હું તમને એક નંબર મોકલું છું, તમે તેના પર કોલ કરશો તો તમારો ફોન સીધો ડિલિવરી બોયને જોડાશે અને તમે તેને રસ્તો સમજાવી શકશો.”
 

ખતરનાક કોડ ડાયલ કરાવવાની યુક્તિ

આ દરમિયાન સ્કેમર પીડિતને એક ખાસ કોડ ડાયલ કરવા કહે છે, જે સામાન્ય રીતે *21, *401 જેવા કોડથી શરૂ થતો હોય છે. પીડિતને આ કોડ ડાયલ કરવાથી કોઈ નુકસાન નહીં થાય એવી ખાતરી આપવામાં આવે છે. પરંતુ હકીકતમાં, આ કોડ ડાયલ કરતાં જ પીડિતના ફોનના તમામ ઇનકમિંગ કોલ્સ સ્કેમરના નંબર પર કોલ ફોરવર્ડ થઈ જાય છે.

એકવાર કોલ ફોરવર્ડિંગ સક્રિય થઈ જાય પછી સ્કેમર વધુ ખતરનાક પગલું ભરે છે. તે પીડિતના બેંક એકાઉન્ટ અથવા સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટમાં લોગિન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને OTP મેળવવા માટે ‘OTP via Call’ વિકલ્પ પસંદ કરે છે. OTP માટે આવતો કોલ પીડિત સુધી પહોંચતો નથી, પરંતુ સીધો સ્કેમર પાસે જ જાય છે. આ રીતે સ્કેમર OTP મેળવીને બેંક ખાતામાંથી રૂપિયા ઉપાડી લે છે અથવા સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ હેક કરી લે છે.
 

સાયબર એક્સપર્ટ્સની ચેતવણી

સાયબર એક્સપર્ટ મયુર ભુસાવળંકરના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રકારની છેતરપિંડીથી બચવા માટે સૌથી મહત્વની બાબત સાવચેતી છે. કોઈ પણ વ્યક્તિના કહેવાથી *21, *401 અથવા કોઈપણ અજાણ્યો USSD કોડ ક્યારેય ડાયલ ન કરવો જોઈએ. ખાસ કરીને અચાનક મળતા ‘સરપ્રાઇઝ ગિફ્ટ’ના ફોન કોલ્સ અંગે સાવધાન રહેવું અત્યંત જરૂરી છે.

જો તમને શંકા થાય કે તમારો ફોન કોલ ફોરવર્ડ થઈ રહ્યો છે, તો તરત જ તેની તપાસ કરવી જોઈએ. ભૂલથી અથવા અજાણતા કોલ ફોરવર્ડિંગ ચાલુ થઈ ગયું હોય તો 002 ડાયલ કરીને તમામ કોલ ફોરવર્ડિંગ તરત બંધ કરી શકાય છે.
 

વધારાની સુરક્ષા માટે શું કરવું?

સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો મુજબ WhatsApp, સોશિયલ મીડિયા અને તમામ બેંકિંગ એપ્લિકેશન્સમાં ‘ટુ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન’ અથવા ‘ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન’ ફરજિયાત રીતે ચાલુ રાખવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, કોઈ પણ OTP, PIN અથવા બેંક સંબંધિત માહિતી ફોન પર કે મેસેજ દ્વારા ક્યારેય કોઈને આપવી નહીં.

જો કોઈ પણ પ્રકારની સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બનવામાં આવે, તો સમય બગાડ્યા વિના તરત સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરવો જોઈએ અથવા www.cybercrime.gov.in પર ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે. સમયસર ફરિયાદ કરવાથી પૈસા પરત મળવાની શક્યતા વધી જાય છે.
 

સાવચેતી જ શ્રેષ્ઠ બચાવ

વેલેન્ટાઇન ડે જેવા ખાસ પ્રસંગે સરપ્રાઇઝ ગિફ્ટના નામે થતી આવી છેતરપિંડીથી બચવા માટે લાગણી કરતાં સમજદારી વધુ જરૂરી છે. અજાણ્યા ફોન કોલ્સ, શંકાસ્પદ ઓફર્સ અને અજાણ્યા કોડથી દૂર રહેવું એ જ સાયબર સુરક્ષાનું મંત્ર છે. એક ક્ષણની બેદરકારી જીવનભરની કમાણી ગુમાવવાનું કારણ બની શકે છે, તેથી સાવચેત રહો અને સુરક્ષિત રહો.